Nederlandse Geloofsbelydenis artikel 1, deel 2

– Die deugde van God is ons tot troos (Job 36:26) –

Lees: Job 36:22-33 & Jes. 40:27-31

Teks: ““Kyk, God is groot en onbegryplik vir ons; die getal van sy jare is onnaspeurlik.” (Job 36:26)

Tema: NGB artikel 1, deel 2 (tweede sin) – Ons moet die deugde van God ken tot ons troos

Preekopname (GK Carletonville, 2020-08-09, nota: die inhoud van die preek en teksnotas hier onder stem nie altyd ooreen nie):

Aflaai: NGB art. 1 deel 2 – Job 36:26 

___________________________________

Geliefdes in ons Here Jesus Christus,

Ons het reeds geleer vanuit die eerste sin van NGB art. 1,

dat ons van harte bely dat ‘daar ‘n enige en enkelvoudige geestelike Wese is, wat ons God noem”

Dit behels, het ons gesien uit Deut. 6:4 asook Mark. 12:29,  dat daar net een ware God is, uniek, die enigste, alleen God, daar is niks en niemand anders nie.

En ons noem hierdie ‘enige … wese’ … ‘God’.

God het verskillende name of titels, waarvan ek 3 van die bekendstes noem.

In ons teksgedeelte hoor ons Elihu, in sy gesprek met Job oor sy ellende,

na die naam of titel ‘God’ verwys, sien verse 22 en 26, wat ook hier vermeld word in NGB art. 1.

In die Hebreeus: el, of elhohim; in die NT: Theos

En dit wys dat God Almagtig is, die absoluut soewereine een is.

Dan is daar ‘Here’ (met klein letters, Adon in die Hebreeus en Kurios in die Grieks, en dit wys daarop dat die Here Meester, Koning, Regeerder is.

En dan is daar HERE), met hoofletters, dit is God se Verbondsnaam, sy unieke naam, wat net Hy het, Jahwe of Jehova in Hebreeus, en ook Kurios in die Grieks.

En hierdie naam beteken in wese ‘Ek is’ of ‘Ek is wat Ek is’,

In Ex. 3:14,15 lees ons dat die Here vir Moses sê ““En God sê vir Moses: Ek is wat Ek is. Ook sê Hy: So moet jy die kinders van Israel antwoord: Ek is het my na julle gestuur. Toe sê God verder vir Moses: Dit moet jy aan die kinders van Israel meedeel: Die Here, die God van julle vaders, die God van Abraham, die God van Isak en die God van Jakob, het my na julle gestuur. Dit is my Naam vir ewig, en dit is my gedenknaam van geslag tot geslag.” (Ex 3:14–15)

Sien die verbondenheid tussen die Here se Naam en sy verbond.

a) ‘Ek is’ is selfgenoegsaam, die groot ‘IS’ wat altyd daar was en sal wees, van niks en niemand afhanklik nie. Hy is heeltemal transendent (verhewe, anders)

b) Maar dit wys ook belangrik, op God se verbondstrou, sy beloftes, sy ewige goedertierenheid en ewige liefde vir sy kinders wat Hy red, en hul nooit sal laat vaar nie. Hy is dus ook heeltemal immanent (teenwoordig, ‘God met ons’).

So ons ken die Here deur sy name en titels, waarvan ons spesifiek in NGB bely dat Hy ‘God’ is, so het Hy Hom geopenbaar.

Die belydenis wil nie al sy name hier vermeld in NGB 1 nie, maar dan belangrik, tweedens moet ons ook sien dat ons die Here ken, deur sy deugde, of wat genoem kan word sy aard, eienskappe of die karaktertrekke van God.

Dit bely ons daar in die tweede sin van NGB art. 1:

Hy is ewig, onbegryplik, onsienlik, onveranderlik, oneindig, almagtig, volkome wys, regverdig, goed en die alleroorvloedigste fontein van alles wat goed is.

Ons kyk kortliks na hierdie deugde of eienskappe van God (soos ons deur die temas van die NGB preek, sal hierdie en ander eienskappe van God weer aangeraak word):

1. God is ewig,

Hy het geen begin of einde nie, ons het dit daar gelees in Jes. 40:28,

Weet jy dit nie? Of het jy dit nie gehoor nie? ’n Ewige God is die Here, Skepper van die eindes van die aarde; Hy word nie moeg of mat nie; daar is geen deurgronding van sy verstand nie.” (Is 40:28)

God het tyd geskape, Hy is nie daardeur beperk nie, Hy is nie tydsgebonde nie

In die NT lees ons dan van Jesus Christus ook, Hebr. 13:8“Jesus Christus is gister en vandag dieselfde en tot in ewigheid. (Heb 13:8)

2. God is onbegryplik

Elihu noem dit, Job 36:26,

Kyk, God is groot en onbegryplik vir ons; die getal van sy jare is onnaspeurlik.” (Job 36:26)

Ons kan God nie totaal omvat en begryp nie, ons kan hom nie met ons menslike sondige harte ten volle begryp, saamvat in ons denke nie.  Geen mens kan uit homself God uitdink en verduidelik nie.  Hy onbegryplik, geen mens kan opklim na Hom nie:

Jes. 55:8-9   8 Want my gedagtes is nie julle gedagtes nie, en julle weë is nie my weë nie, spreek die HERE.  9 Want soos die hemel hoër is as die aarde, so is my weë hoër as julle weë en my gedagtes as julle gedagtes.

Dit beteken nie dat ons God glad nie kan ken nie, ons kan Hom ken, Sondag 8, HK, soverre Hy Hom geopenbaar het, en dit kan ons werklik en met sekerheid ken.

Daarom die belangrike woorde van Joh. 17:3,

En dit is die ewige lewe, dat hulle U ken, die enige waaragtige God, en Jesus Christus wat U gestuur het.” (Joh 17:3)

Die Seun van God is die sleutel om God te ken: “Niemand het ooit God gesien nie; die eniggebore Seun wat in die boesem van die Vader is, dié het Hom verklaar.” (Joh 1:18)

En ons weet dat die Seun van God gekom het en ons verstand gegee het om die Waaragtige te ken; en ons is in die Waaragtige, in sy Seun, Jesus Christus. Hy is die waaragtige God en die ewige lewe.” (1 Jn 5:20)

3. God is onsienlik,

God is Gees, geen mens kan God sien in sy verhewenheid en grootheid en heiligheid sien … en bly lewe nie. Nie net omdat God so absoluut verhewe is nie, maar veral omdat ons as gevolg van die sonde nie voor Hom kan verskyn nie.

Ja, niemand het God ooit aanskou nie, so leer Paulus:

wat alleen onsterflikheid besit en ’n ontoeganklike lig bewoon, wat geen mens gesien het of kan sien nie, aan wie toekom eer en ewige krag. Amen.” (1 Ti 6:16)

Daar is kere wat God iets van Hom toon aan die mens, bv. aan Moses, maar dit is net ‘n ‘goddelike aanpasing’ (teofanie) by die mens se vermoeëns om iets te kan begryp, maar dit is nie God soos Hy is in sy volmaaktheid en volkome heerlikheid en totaliteit is nie.

Joh. 4:24, “God is Gees; en die wat Hom aanbid, moet in gees en waarheid aanbid.

Dus, vanselfsprekend ook geen afbeeldinge van God (en dus ook Jesus) maak nie, sien HK die tweede gebod en die verklaring daarvan by Sondag 35.

4. God is onveranderlik,

God se wese, eienskappe/deugde en raadsplan kan nie verander word nie. Hy is wat Hy is, en niks kan dit verander nie.

MAAR Hy bly onveranderlik Een—wie sal Hom dan teëhou? En wat sy siel begeer, dit doen Hy.” (Job 23:13)

Jesus Christus is gister en vandag dieselfde en tot in ewigheid.” (Heb 13:8)

Vanuit ons menslike perspektief lyk dit of God partymaal van plan verander, bv. nie om Nineve te vernietig nie, maar in God se raad was dit alreeds deel van sy plan, om af te sien daarvan om nie sy volk of Nineve te vernietig, die mens en volke se bekering en verandering is ingesluit in God se onveranderlike raads- en reddingsplan met die wêreld.

Psalm 33:11 11 Die raad van die HERE bestaan vir ewig, die gedagtes van sy hart van geslag tot geslag.

5. God is oneindig,

God kan nie beperk word tot ‘n sekere plek, tyd of ruimte nie, Hy is alomteenwoordig.

Elihu daar in Job 36:26, die Here se getal van sy jare is onnaspeurlik … oneindig…

Waar sou ek heengaan van u Gees en waarheen vlug van u aangesig? Klim ek op na die hemel, U is daar; en maak ek die doderyk my bed, kyk, U is daar!” (Ps 139:7–8)

6. Die Here is almagtig,

Die Almagtige—ons vind Hom nie; Hy is groot van krag, maar die reg en die volheid van geregtigheid krenk Hy nie. Daarom vrees die mense Hom; almal wat eiewys is, sien Hy nie aan nie.” (Job 37:23–24)

Hy is soewerein en regeer oor alle magte en kragte.

Ek is die Alfa en die Oméga, die begin en die einde, sê die Here, wat is en wat was en wat kom, die Almagtige.” (Op 1:8)

Baiemaal word ‘n eienskap of deug ook as naam gebruik …. God is almagtig = die Almagtige (Heilige van Israel, ens.)

7 God is volkome wys,

Wysheid is om alles volgens sy raadsplan uit te werk, om alles ten goede mee te werk.

Dit beteken ook alles is reg en goed wat Hy bepaal, doen en uitvoer.

Sy raadsplan is volkome wys en goed in die uitvoering daarvan, en Hy werk alles volgens die raad van sy plan.

BY Hóm is wysheid en mag; Hý het raad en verstand.” (Job 12:13)

“… maar vir die wat geroep is, Jode sowel as Grieke: Christus, die krag van God en die wysheid van God.” (1 Kor 1:24)

God se reddingsplan, as deel van sy raadsplan, is wysheid.

Sien ook Spr. 8, daar word die Seun van God self as Wysheid voorgestel.

8. God is regverdig,

Ons lees:

Kan ook een wat die reg haat, heers? Of durf u die Regverdige, die Geweldige, veroordeel?” (Job 34:17)

God tree volgens sy heilige karakter op, teen alle sonde en onreg en alles wat verkeerd is.

En aan die Kruis word dit die beste ge-illustreer: Hy onderhou sy regverdige wet deur ons sonde aan sy Seun te straf as die Regverdige Regter, en Hy is ons genadig en goed deur dieselfde gebeurtenis ons ons sondes te vergewe in sy Seun (Rom. 3:20-31).

Wie sal beskuldiging inbring teen die uitverkorenes van God? God is dit wat regverdig maak.” (Rom. 8:33)

En dan om alles saam te vat:

9. God is goed en die alleroorvloedigste fontein van alles wat goed is.

Dit wys nie net daarop dat God goed en volkome is in Homself nie, maar veral daarop dat Hy vir ons, sy kinders, en sy skepping as geheel goed is.

Jak 1:17  17 Elke goeie gawe en elke volmaakte gawe daal van bo af neer, van die Vader van die ligte, by wie daar geen verandering of skaduwee van omkering is nie.

En Hy laat ook vir ons alles ten goede meewerk, selfs die slegte dinge in die lewe, wat daar is agv die sondeval en die sonde se gevolge, asook ons eie sonde:

Romans 8:28   28 En ons weet dat vir hulle wat God liefhet, alles ten goede meewerk, vir hulle wat na sy voorneme geroep is.

Onthou ook wat ons gesing het in Ps. 25:4 (beryming): God is goed in al sy handel, en sy pad is enkel reg … daarom laat Hy sondaars wandel in die waarheid van sy weg … wat alles goed is, wat wys is…

Nou is dit belangrik om te sien geliefdes, dat al God se Name, titels, deugde, ens. in volkome harmonie is, daar is geen teenstrydigheid in Hom nie.

Dit is wat bedoel word met die woord ‘enkelvoudige’ geestelike wese in NGB 1:

God is volkome regverdig, volkome goed, nie net een of die ander deug nie.

Hy is 100 persent alles, elke deug, in sy volkomenheid.

Om een voorbeeld te gebruik, sien die woorde van ons HK, So. 4,

God is volkome regverdig én barmhartig, nie net die een of ander nie, albei volkom, 100 persent.

En dit het Hy aan die kruis vir ons gewys …. tot ons troos.

Toepassing:

NGB artikel 1 is nie bloot teologie, interessante ‘kop kennis’ nie!

Dit is belangrik dat ek hierdie ‘groot woorde’ ken van ons belydenis, in navolging van die Skrif.

Al ons sonde en ellende is juis omdat ons God nie meer reg ken en dien soos Hy Homself ge-openbaar het nie.

Om die waaragtige God, soos Hy Hom geopenbaar het, te ken,

is die ewige lewe, Joh. 17:3, wat kan belangriker wees as dit?

Ons moet die Here ken soos Hy Hom openbaar in die Skrif,

soos saamgevat in al sy name, eienskappe, deugde, ens.

EN hier is die eerste belangrike toepassing:

Ons moet waak daarteen om God op te deel en te kies wat ek van hou of nie, bv.

“ek glo in God van liefde, ander hou meer van God van regverdigheid, ens.”

Nee, God is volkome Een, alles of niks, die regverdige God is ‘n genadige God, en die genadige God is ‘n regverdige God.

Aanvaar en glo alles wat van Hom geopenbaar word, sien weereens die belydenis by Sondag 8 van die HK, v/a 8!

Tweedens, sien die waarskuwing en troos van die Here en wie Hy is deur al sy deugde:

– bv. dat God ewig, gees is, almagtig is, oneindig is, beteken aan die eenkant, Hy weet en sien alles, wees daarom gewaarsku:

Hebr. 4; “En daar is geen skepsel onsigbaar voor Hom nie, maar alles is oop en bloot voor die oë van Hom met wie ons te doen het.” (Heb 4:13)

Maar dit is dan tegelykertyd ook ‘n groot troos, want die Here sal orals met ons wees, vir altyd en ewig, Hy sien die onreg wat ook teen ons gepleeg word, en die veragting van sy kerk.  Dink maar aan die trooswoorde van HK Sondag 9 en 10, hoe God se alomteenwoordige krag ‘n groot troos is vir ons.

In Jes. 40, het die Here juis sy volk in ballingskap getroos, met sy ‘eienskappe’ as’t ware:

Hoor weer wat daar staan:

– v. 27 niks verborge vir die Here nie … Hy weet van ons sonde, ellende, swaarkry…

– v. 28 Hy is ewige God … dus altyd by ons … orals

– v. 28 Hy is almagtig, word nie moeg of mat nie … sal ons altyd dra en beskerm, sien Ps. 121

En Hy help ons as die Almagtige, Hy wat wys en goed is vir altyd vir ons: v. 29-31…

En as ons die Here so leer beter ken, dan kan ons wanneer allerlei ellende ons tref, na Hom vlug,

na Hom, wat in die woorde van ons belydenis, die alleroorvloedigste fontein is van alles wat goed is.

Deur Hom, deur Christus deel ons dan ook in die ewige geluksaligheid.

Derdens, ons belydenis is niks anders as ‘n lofprysing nie, hoe meer ons die Here leer ken, sy name, sy deugde, sy dade, alles, hoe meer loof en prys ons Hom vir wie Hy is

In die woorde van Elihu daar in Job 36:26 en Ps. 25 wat ons gesing het:

God is groot, dit bring ons in dankbare verwondering!

God is goed in al sy handel en sy weg is enkel reg … daarom sal hy my en u as begenadige sonders op die regte weg lei…

En juis daarom kan ons die woorde van Paulus ook uitroep, as ons ons verwonder oor die wysheid en goedheid van God se groot en wonderlike reddingsplan en wil,

O, DIEPTE van die rykdom en wysheid en kennis van God! Hoe ondeurgrondelik is sy oordele en onnaspeurlik sy weë! Want wie het die gedagte van die Here geken, of wie was sy raadsman gewees? Of wie het eers iets aan Hom gegee, dat dit hom vergeld moet word? Want uit Hom en deur Hom en tot Hom is alle dinge. Syne is die heerlikheid tot in ewigheid. Amen.” (Ro 11:33–36)

Mag ons opnuut verwonder wees (of weer raak?) oor ons ‘enige ware God’ en van Hom leer, van sy deugde, sodat Hy ons lewens sal bepaal, in alle tye.

Geliefdes, volgende keer gaan ons dan juis leer hoe hierdie groot en goeie God Hom openbaar, en waar ons spesifiek van Hom moet leer, NGB art. 2.

Hou daarom vas, deur te glo en aan te hou bely:

Joh 17:3  3 En dit is die ewige lewe, dat hulle U ken, die enige waaragtige God, en Jesus Christus wat U gestuur het. 

Amen.

Christus en Kultuur by Bavinck

Die Calvinistiese vs die Lutherse en anabaptistiese sienings

Inleiding

Die lesing van Bavinck sit uiteen die verskil wat daar is tussen die calvinistiese siening van ‘Christus en kultuur’, teenoor anabaptistiese en Lutherse sienings met hul ‘twee koninkryke’ leer.  Daar is vandag calviniste wat ook hierdie ‘two kingdoms theology’ (sommige noem dit ‘radical two kingdoms’) van Luther omhels en so bietjie verwerk, contra die gereformeerde sienings soos verwoord in die gereformeerde konfessies van die 16/17de eeu, outentieke Reformatore, Covenanters, Puriteine, Voortrekkers, Neo-Calviniste, ens.

Een van die hedendaagse voorstaanders van NL2K (natural law two kingdoms), Michael Horton beskryf hierdie moderne (lutherse?) siening as volg:

‘God secretly governs the nations just as he does the church, although he governs the former through natural law and common grace and the latter through his Word written and preached. […] The Mosaic theocracy was limited to the old covenant and is no longer the blueprint for nation-states.’ (The Christian faith: a systematic theology for pilgrims on the way (Grand Rapids, 2011), pp 366-7

Mid-America Reformed Seminary het in een van hul teologiese journaal uitgawes aan hierdie saak van die ‘two kingdoms theology’ aandag gegee, veral die volgende drie artikels, vir die wat meer wil lees oor die probleme van die moderne lutherse (radikale) ‘two kingdoms’ siening:

Ek plaas laasgenoemde artikel van Bavinck hier met erkenning aan hierdie bron (Mid-America Journal of Theology, 2014: Journal 25), waarin Bavinck ‘n oorsig gee hoe die gereformeerde standpunt verskil met ander sienings, ook Luther se ‘two kingdoms’ teologie aangaande ‘Christus en kultuur’.  ‘n Paar opskrifte en beklemtonings is ook bygevoeg.

‘n Paar aanhalings uit die artikel:

“What the Reformers sought was peace of the soul with God, liberty to serve Him according to His word, satisfaction for deep spiritual yearnings, such as the Romish Church could never meet.”

“The great and rich thought is not grasped, that Christ is not only king of the soul, but of the body as well; not only of the Church, but of the entire plane of all human life.”

“From this stationary and conservative tendency of Lutheranism, pietism has also originated: i.e., the tendency which attaches value only to piety, and leaves all the rest—art, science, the State, society, etc.,—to the world.”

“But notwithstanding all this, Calvinism has exerted a mighty influence on the moral condition of the nations. In the mighty mind of the French reformer, regeneration was no system, which filled out creation, as among Romanists; no religious reformation, which left creation intact, as among Lutherans; much less an entirely new creation, as among the Anabaptists;—but a reformation and a renewal of all creatures.”

“Calvin traced the working of sin wider than Luther, deeper than Zwingli. But, on this very account, grace is narrower with Luther and poorer with Zwingli than with Calvin. The Calvinist, therefore, is not satisfied when he is personally reconciled with God and assured of His salvation. His work begins then in dead earnest, and he becomes a co-worker with God.

“For the Word of God is not only the fountain of the truth of salvation, but also the norm of the whole life; not only glad tidings of salvation for the soul, but also for the body and for the entire world. The reformed believer continues therefore, “ad extra,” that reformation which began with himself and in his own heart. The conversion of his sold is not the aim and end, but the beginning and starting-point of his new life. He is therefore active and aggressive, and hates all false conservatism. The family and the school, the Church and Church government, the State and society, art and science, all are fields which he has to work and to develop for the glory of God. The Swiss Reformation bore thus not only a religious, but also an ethical social and political character.”

“And therefore, the Calvinist has put the entire moral life under the discipline of the law and under the rule of the Divine commandment.” 

“(Calvinism) tolerates neither hierarchy in the Church, nor tyranny in the State.”

_______________________________

The Influence of the Protestant Reformation of the Moral and Religious Condition of Communities and Nations

by  Herman Bavinck

[COOKE’S CHURCH: Thursday afternoon, September 22nd, 1892, 3 o’clock, P.M. The Council resumed its session, the Rev. Prof. T. Darling, D.D., in the Chair. After devotional exercises, the Council proceeded to the Order of the Day, and heard the following Paper by the Rev. Professor H. Bavinck, D.D., Kampen, on “The Influence of the Protestant Reformation on the Moral and Religious Condition of Communities and Nations.” (Dr. Bavinck’s very able and valuable paper is of such a length as forbids our printing it as a whole. We therefore give an abstract of its earlier passages, presenting the remainder in full.)]

In his opening paragraphs Dr. Bavinck remarks that the consideration of the topic assigned him is timely, because modern Romanists extol the happy moral and social condition of men previous to the Reformation, and deplore the tremendous overturning of all such that that movement occasioned. The subject is also important and difficult, for the nations affected by the Reformation are numerous and widely distributed. For three long centuries these have lived under an influence whose extent cannot be apprehended by the senses nor measured either by civil or ecclesiastical statistics.

Die Reformation was God-centered, not man-centered

The title of the subject assumes that the Reformation was a religio-ethical movement and could exercise such an influence. It did not stand by itself, but, while part of the Renaissance, it preferred the friendship of God to that of man. What the Reformers sought was peace of the soul with God, liberty to serve Him according to His word, satisfaction for deep spiritual yearnings, such as the Romish Church could never meet. Opposing the so-called abuses of the Romish system, the Reformers discovered that these “abuses” were but the natural fruit of the tree of Pelagianism, on which they grew; over against this they, therefore, placed an entirely new conception of religion and of morality.

Thus, the Reformation “was born from the downcast heart, from the deep sense of guilt, and from the confusion of the spirit. It proceeded on the supposition that man is a sinner separated from God, and so in its starting point it was diametrically opposed to Humanism. It moved in the old, that is the Christian, antithesis of sin and grace, of guilt and reconciliation.” As against Rome it sought an answer to the question, “How is sin pardoned and peace with God obtained.” It thus changed and purified the religio-ethical consciousness, lifting man up to an infinitely higher plane than that on which Rome had placed him, and setting aside for ever that sacramental system and outward morality in which the chief strength of Rome had consisted.

Grace sanctifies nature, not destroy it

Under the Reformation, “the entire ethical life originates in religion, in faith, and is itself nothing but a serving the Lord. The antithesis of consecrated and unconsecrated collapses, and makes way for that of holy and unholy. The natural is recognised in its value, and is “sanctified by faith in Christ.” The Reformation has also changed the religious condition of nations. It made religion a personal matter, and encouraged liberty of conscience; though from this again have come our Protestant divisions.

Protestant and Romish divisions

But in this matter Rome has no advantage over us. Our division into Lutheran and Reformed has its counterpart in the existence of the Greek and the Roman Churches. The latter is split up internally into countless parties, held together by the authority of the central power at Rome, while Protestants, however divided, remain one body through their free adherence to the one universal Christian faith. The Romish system fostered and still fosters superstitious observances, but the Reformation set men free from all these. The former cherished the external, the latter seeks to influence the soul. But morally also, the influence of the Reformation on the nations has not been lowering in its character. It must be admitted, however, that in this respect the Lutheran Reformation comes behind the Calvinistic. For this there are several reasons.

The German Reformation: a reformation of the religious, not the rest of life

The German Reformation, though at first just as Augustinian and just as radical as the Swiss, was early dulled into conservatism. Luther, frightened by the peasant insurrection and the radicalism of the Anabaptists, restricted the working of his reformatory principle to the realm of the religious life, and for the rest left everything, as much as possible, as it was.

Especially after the Diet of Spires, he left the settlement of the entire earthly life to the princes of the realm, who neither from principle nor from noble motives were all favourably disposed to the Reformation.

It is true he liberated the ethical life from the impress of the profane, but he had neither the power nor the inclination to reform it entirely, from the standpoint of the Christian principle, so that the Lutheran Reformation was only a reformation of the religion, a change of the inner man. Luther makes the worldly free from the ecclesiastical, but further he allows it, in a dualistic way, to stand side by side with the spiritual. And sometimes he speaks as if the external is an indifferent matter and incapable of moral renewal. The great and rich thought is not grasped, that Christ is not only king of the soul, but of the body as well; not only of the Church, but of the entire plane of all human life.

This explains why even the Lutherans of today separate themselves very little from the world. In their common daily life there rules something cosmic, a “being conformed unto the world,” which seriously endangers the Christian life, and not rarely gives occasion for serious complaints. The field of the adiaphora is very wide, and takes in nearly the whole external life. . Dancing, the theatre, concerts, etc., are frequented by believers and unbelievers alike. The keeping of the Sabbath, in Lutheran countries, differs but little from that in Romish lands.

In a direct way, the influence of the Lutheran Reformation is only appreciable in religious life and in pure doctrine. From this stationary and conservative tendency of Lutheranism, pietism has also originated: i.e., the tendency which attaches value only to piety, and leaves all the rest—art, science, the State, society, etc.,—to the world.

The Calvinistic Reformation: personal salvation and the reformation of the whole of life, all to the glory of God (Rom. 11:36)

The religio-ethical influence of the Reformation is most powerfully and purely observable, not among the Lutheran, but among the Calvinistic nations. The Swiss Reformation was radical and total. In principle it went deeper down, and therefore its practical compass was greater.

Lutheranism took its point of vantage in history, in the concrete reality, and there it rested. It did not ascend higher; it did not penetrate deeper; it was completely satisfied with justification by faith,—i.e., with the religion of the heart and the pure doctrine. But Calvinism has no peace until it had found the eternal in and behind the temporal. Its motto was, as it were,—“caducum eterna tuetur,” the temporal is bearer of the eternal. The Calvinist found no rest for his thinking, no more than for his heart, unless he rested in God, the eternal and unchangeable. He penetrated into the holiest of holies of the temple, to the final ground of things, and did not cease his search after the “aivti,a,” the “dio,ti” of things, till he had found the answer in the eternal and sovereign pleasure, in the “eu/dokia tou/ qeou/.”

Calvinism is the only consistent theological view of the world and of humanity. And therefore, apparently, it is particular, but in reality it is most universal and catholic. From the high, spiritual, theological standpoint which the Calvinist occupies, he looks over the whole world. He see everything sub specie æternitatis,—broad and wide and far. In his system all depends, not on any creature but only, on God Almighty. There is no limit to His grace and mercy but that which He Himself, in His unsearchable and adorable good pleasure, may have established. The love of the Father, the grace of the Son, and the communion of the Holy Ghost, have no limitation or condition, outside of themselves, in any quality of the creature. Neither country nor people, neither error nor sin, neither sex nor age bind them. “From Him and through Him and to Him are all things.”

Of course this Calvinism gave a peculiar character to the religious life. The religious life among the Calvinists is not only different from that among the Catholics, but also from that among the Lutherans.

The sovereignty of the truine God is central to the reformed faith

The difference is that in the religious life, as it reveals itself in Reformed circles, as well as in doctrine, the Sovereignty of God stands foremost. Not the love of the Father, as in many modern circles; not the person of Christ, as among the Moravians; not the inner testimony of the Holy Spirit, as among the Anabaptists and Friends; but the Sovereignty of God, in the entire work of salvation, and over the whole expanse of the religious life, is here the starting-point and the ruling idea. That Sovereignty is the Divine in the divinity, and the unity in the several operations of the three Persons of the adorable Trinity.

And now that it may be true that Calvinism, by its strict preaching of God’s justice and law, awakens a deep feeling of guilt and unworthiness in man, and that it prostrates him deeply in the dust before God’s sovereign majesty; but equally true it is, that afterwards, it elevates him to a singular height of blessedness, and that it causes him to rest in the free, eternal, and unchangeable good pleasure of the Father. This system is certainly not adapted to the making of “soft and dear” people, and it is averse to all sickly sentimentality.

The whole Bible, Old and New Testament guides the reformed faith

But it creates men of marble, with a character of steel, with a will of iron, with an insuperable power, with an extraordinary energy. The word of Bismarck—“Wir, Deutsche, fürchten Gott und sonst nichts in der Welt,” is spoken from the heart of the Calvinist. Elected by God, he recognises in himself and in all creatures nothing but instruments in the Divine hand. He distinguishes sharply between the Creator and the creature, and, in his religion, he will know nothing but God and His Word. His piety links itself therefore most closely to the Scriptures, and not a whit less to the Old than to the New Testament. For, in the leadings of Israel and in the dispensation of the Old Covenant, this Sovereignty speaks louder yet than in the New Testament.

The study of the Holy Scriptures occupies therefore, a large place in Reformed circles. And because Calvinism is more masculine than feminine, more mental than emotional, it endeavours to develop the religious life in others chiefly by instruction. It possesses sharply defined dogmatics, and owes a great share of its influence and extension to the clearness of its conceptions, and the sobriety and healthfulness of its entire view of life and of the world.

Big difference between Calvinism and Lutheranism: influence on the nations

But, yet more than in matters of religion, the difference between Lutheranism and Calvinism, is apparent in the influence on the moral condition of the nations. It must be acknowledged that the Calvinistic Reformation, in many countries, has also too early become stationary and conservative. In the Netherlands, for example, the activity of the Reformed ceased very nearly altogether after the Synod of Dort. Other powers then obtained a hearing. The magistrates bound the Church and broke its influence. Philosophy passed theology in the race. Literature and art were directed in unreformed paths. Riches and luxury stifled the simple Calvinistic spirit, so that we retain certain religious and moral conditions, which are little in harmony with the demands of the Reformation.

But notwithstanding all this, Calvinism has exerted a mighty influence on the moral condition of the nations. In the mighty mind of the French reformer, regeneration was no system, which filled out creation, as among Romanists; no religious reformation, which left creation intact, as among Lutherans; much less an entirely new creation, as among the Anabaptists;—but a reformation and a renewal of all creatures. Calvin traced the working of sin wider than Luther, deeper than Zwingli. But, on this very account, grace is narrower with Luther and poorer with Zwingli than with Calvin. The Calvinist, therefore, is not satisfied when he is personally reconciled with God and assured of His salvation.

The Word of God is the norm for the whole word, all of life, not only the church

His work begins then in dead earnest, and he becomes a co-worker with God. For the Word of God is not only the fountain of the truth of salvation, but also the norm of the whole life; not only glad tidings of salvation for the soul, but also for the body and for the entire world. The reformed believer continues therefore, “ad extra,” that reformation which began with himself and in his own heart. The conversion of his sold is not the aim and end, but the beginning and starting-point of his new life. He is therefore active and aggressive, and hates all false conservatism. The family and the school, the Church and Church government, the State and society, art and science, all are fields which he has to work and to develop for the glory of God. The Swiss Reformation bore thus not only a religious, but also an ethical social and political character.

The moral life, which has been fostered by the Calvinistic Reformation, distinguishes itself both from the Anabaptist “avoidance,” and from the Lutheran “cosmism.”1) The Anabaptists and the Friends avoid the world; they break all contact with unbelievers, and withdraw within the narrow circle of their own spiritual kindred. Their dress is as simple as possible, their lives are sober, they do not cultivate art or science, they do not join in the enjoyments of life. There is a perfect separation and a dualism, carried on at times to the verge of the ridiculous.

The Lutherans, on the contrary, maintain an unrestrained association with unbelievers; they take part in worldly pleasures, and there is here a manifest mixing of world and Church; in the common every-day life, the distinction between believers and unbelievers is almost totally lost sight of.

Now, Calvinism has taken position between the two, and has desired distinction, but no full separation, between Church and world. It foresaw that a complete separation would lead back to Romish asceticism and to monasticism; that it would compel the believers, contrary to the word of Paul (1 Cor. v. 10) to go out of the world; that it would only promote the unnatural; and that it would finally, terribly avenge itself in all manner of sins.

The whole world is under the law and rule of God’s commandments

But, on the other hand, it has not left the moral life to itself and to individual tendency and social caprice. Its conception of sin was too deep for this. The Calvinist has little faith in man, who is inclined to all manner of evil. It feared the play of emotions and the arousal of sensations which might very easily degenerate into sinful lusts and passions. It knew how easily the flesh was awakened and then spurred on by the enticements of the world. And therefore, the Calvinist has put the entire moral life under the discipline of the law and under the rule of the Divine commandment. 

The moral life therefore reveals, in all Reformed circles, a strict legal character; it has always more or less of the Puritanical stamp. It characterises itself by the strictness of Sabbath-observation, by the antagonism to all worldly pleasures, by a serious conception of the entire life. Concerts and theatres, song and dancing parties, feasts and drinking-bouts are forbidden enjoyments of the world.

And although contact with the world need not be avoided, in an ascetic or Anabaptist way, Calvinism has yet never promoted a real communion of life with unbelievers, on festive occasions, in marriage, in enjoyments, etc.; nay, it has rather kept back from such communion and disapproved of it. The Geneva of Calvin’s day, the legislation of the Presbyterian Churches in Scotland, in America, and in the Netherlands, prove it sufficiently.

Puritanism has thus sometimes nourished a hardness of sentiment, a coldness of heart, and a severity of judgment, which cannot impress favourably, The free, the genial, the spontaneous, in the moral life, have often been oppressed and killed by it. Far more classic than romantic in its nature, it has for the whole of life a norm and type, to which it must answer and be conformed.

Whole of life concecrated to God

And yet, we must not forget that Calvinism, even in its strictest form, differs on principle from the Romish asceticism and from the Anabaptist “avoidance.” These originate in despisal of the world; in the thought that the natural life, as being of a lower order, cannot be sanctified. But the Calvinistic rigorism was born from the desire to consecrate the whole life to God. Rome tries to bridle the natural man, Calvinism tries to sanctify him. And if it has thus been guilty of exaggeration, and if it has often disowned and killed the natural, every one who recognises the power and extensive dominion of sin will feel the difficulty here to walk in the right way, and equally to avoid conformity to and flight from the world, the worship and the despisal
of the same.

Calvinistic nations

The strict morality of Calvinism has, moreover, nourished a series of beautiful virtues: domesticity, order, neatness, temperance, chastity, obedience, earnestness, industry, sense of duty, etc. These may not belong to the brilliant and heroic virtues; they are specially civic virtues, and are of inestimable value to a people. Thereby the Calvinistic nations have laid by, in store, a capital of moral possessions, on which the present generations are still living. Nay, by this strict morality, Calvinism has not only promoted the simple domestic taste and has called into existence a solid bourgeoisie, but has also regenerated nations and founded States.

Calvinism a religion of the common people

For, in distinction from Pelagianism, which is always more or less aristocratic and hierarchical, because it transfers from nature to the realm of grace the selfdistinctions of men, Calvinism is democratic in character, and seeks its strength among the common people. It tolerates neither hierarchy in the Church, nor tyranny in the State. It is a principle of liberty, and has a republican mien. It had the greatest success among the nations that were strongly active and mostly set on liberty. It has defended, extended, and maintained the rights and liberty of the people in Switzerland, the Netherlands, England, and America. The character of the people and the nature of the religion here agreed and joined hands.

Missionary power of Calvinism

This is the reason why Calvinism extended itself much farther than Lutheranism. It has prosecuted its march through and around the world. It is a missionary power; in it lives an impetus to conquer all the world. Methodism as well as the Salvation Army here betray their Calvinistic origin. All the nations, among whom Calvinism became a power, distinguish themselves by extraordinary activity, clearness of thought, religious spirit, love of liberty, and by a treasure of civic virtues, which are not found, to that extent, among Catholic nations.

A comparison between Scotland and Ireland, between Prussia and Austria, between Holland and Spain, between North and South America, will always result in favour of the Protestant countries. In the centuries which have elapsed since the Reformation, the more serious Protestant and Germanic North of Europe and America has unquestionably, in almost every domain, passed in the arena the fickle Romish and Romanic South of both continents. The Reformation ‘continues, therefore, to occupy an important place among the means by which God has promoted the religio-ethical education of the nations and of humanity.

1. Editor’s note: By “cosmism” Bavinck seems to have in mind that idea that the order of nature (the so-called non-religious aspects of life, which is then conceived as most of life) floats free from the gospel and exists in and for itself, basically a kind of secularism.—JMB

_________________________________

Pro Regno artikels: Herman Bavinck

Verdere bronne, vir en teen moderne ‘two kingdoms’ sienings:

Politics after Christendom

A Quick and Easy Chart on Two Kingdoms and Neo-Calvinism

Resources on Two-Kingdoms Theology: Defenses and Critiques

A Two Kingdoms Primer 

Cornelis Venema and the Two Kingdoms

New Resource Page On The Twofold Kingdom

“Natural Law and the Two Kingdoms in the Thought of Herman Bavinck” — VanDrunen, Kloosterman

Monergism: Two Kingdoms views

2K or Not 2K? That is the Question: A Review of David VanDrunen’s Living in God’s Two Kingdoms

Two Kingdom Theology and Neo-Kuyperians

The Two Kingdoms: A Guide for the Perplexed

Natural Law and the Two Kingdoms in Dutch Theology

The Two-Kingdoms Theology and Christians Today

Theonomy, Two Kingdoms, and a Middle Road

One Kingdom or Two: An Evaluation of the ‘Two Kingdoms’ Doctrine as alternative to Neo-Calvinism

Spectacles Prescribed: A Review of VanDrunen’s “A Biblical Case for Natural Law”

Rick Gamble Critique of Two Kingdom Theology

The Lordship of Christ: Two Kingdoms Theology (appendix)

Is special revelation needed to regulate culture?

Pro Regno: Christus en Kultuur

Nederlandse Geloofsbelydenis artikel 1, deel 1

– Die enige God (Deut. 6:4 & Mark. 12:29) –

Lees: Deut. 6:1-9 & Markus 12: 28-31

Teks: “Hoor, Israel, die Here onse God is ’n enige Here.” (Dt 6:4) & “En Jesus antwoord hom: Die eerste van al die gebooie is: Hoor, Israel, die Here, onse God, is ’n enige Here;” (Mk 12:29)

Tema: NGB artikel 1, deel 1 (eerste sin) – Die enige God wat ons glo en bely

Preekopname (GK Carletonville, 2020-07-05, nota: die inhoud van die preek en teksnotas hier onder stem nie altyd ooreen nie):

Aflaai: NGB art. 1 deel 1 – Deut. 6:4 

___________________________________

Geliefdes in ons Here Jesus Christus,

Inleiding

Die onlangse onluste en opstande met onwettige geweld in die VSA,

kom al ‘n baie lang pad,

natuurlik ken ons dit ook baie goed in ons eie land,

veral vanaf die 2de helfte van die 20ste eeu.

Die verwerping van gesag, wet en orde, is ‘n vyfde gebod saak,

dit behels ouerlike gesag, maar ook alle ander gesag wat oor ons aangestel is,

ook die burgerlike owerheid.

MAAR, onderliggend aan alle gesag en mag,

is die verwerping natuurlik van God se gesag.

By die HK se verklaring van die 5de gebod,

sien ons dat God agter alle gesag en mag staan van gesagsinstellings,

“….omdat God ons deur hulle wil regeer”

Dus, die verwerping van gesag en orde,

van ouerlike gesag of burgerlike gesag,

is eintlik die verwerping van God en sy gesag…

En deur die eeue, vanaf die sondeval is daar die opstand,

om God se bande, sy gesag af te werp.

Maar dit was veral vanaf die 19de eeu,

met die opkoms van Charles Darwin se evolusie teorie,

wat geleer het daar is geen God nie, dus geen gesag bo die mens nie,

dat die mens se opstand so baie toegeneem het.

In die 20ste eeu, het mense al meer begin glo ‘God is dood’

en … as God nie meer bestaan nie,

is daar nie meer ‘n absolute reg en verkeerd nie,

geen komende oordeel nie,

en is die gevolg in die woorde van 1 Kor. 15:32:

nou kan ons maar net eet, drink vrolik wees en sterf,

daar is niks meer as die wêreld hier en nou nie.

In die 1950’s, veral in Amerika en Europa,

het die hippie kultuur gevolg,

verwerping van ouerlike gesag, die kerk,

‘n lewe in losbandigheid,

en dan dekades later,

nadat kinders en jongmense vir dekades lank op staatskole,

en universiteite geleer is God bestaan nie,

en jy is ‘n aap,

nou begin hul al meer konsekwent soos ape op te tree, soos in die onluste gesien kan word.

So dit is tragies, die rewolusie in die VSA, ook ons eie land,

maar dit is alles die gevolg van die ontkenning van God, en sy gesag/bande.

En as ons nou orals om ons, in ons eie land, oor die wêreld heen, hierdie rewolusie sien,

dan roep die gelowige uit in die woorde van Ps. 11:3

“As die fondamente omgegooi word, wat kan die regverdige doen?”

Wat doen die gelowige as God se bestaan ontken word,

sy Woord ontken word,

wetteloosheid en wanorde toeneem?

Die gelowige doen wat ons nog altyd doen, en aanhou moet doen tot die laaste dag,

ons doen wat die Reformatore in die 16/17de eeu gedoen het toe hul vervolg is,

toe die opsteller van die NGB opgehang is vir sy geloof,

ons doen dit tydig en ontydig in alle tye, ook in rewolusionêre tye:

ek as gelowige, ons as gelowiges, ons as kerk van die Here …. glo en bely ….

in die woorde van NGB art. 1,

“Ons glo almal met die hart en bely met die mond dat daar ‘n enige en enkelvoudige geestelike Wese is wat ons God noem”

EN, hierdie enige God, het gespreek, het geopenbaar.

Geliefdes, hier is die belangrikste wat ons moet leer uit vandag se onderrig:

God is … en Hy het gespreek.

Daarom dat die NGB begin met hierdie twee wesentlike sake, in NGB art. 1-2.

Ons bely ‘n enige God, NGB art. 1

en ons bely God word geken, deur dat Hy Hom geopenbaar het,

ja, deur die skepping, maar in die besonder deur sy heilige Goddelike Woord (NGB art. 2-7).

Die antwoord op alle wanorde, opstand, ongeloof, ens. is eenvoudig gestel:

GOD IS EN HY HET GESPREEK

Daarby staan of val ons hele lewe.

En as mens nou na die hele NGB kyk, al 37 artikels,

dan bou dit voort op alles wat in die eerste 2 artikels bely word:

God is en Hy het gespreek, Hy het geopenbaar.

(En kyk na die opsomming op bl. 4 in die Mini-skakel)

Vanoggend, wil ons net leer oor die eerste sin van NGB. art. 1 (lees weer),

soos dit begrond is in die Skrif.

 

Kyk hoe begin die Skrif, dit wat ons glo en bely:

In die begin het God … die hemel en die aarde geskape.

Die Skrif probeer nie God se bestaan bewys nie, dit is ‘n gegewe waarheid,

want God is van ewigheid af, die skepping en alles het ontstaan, deur God se almag.

Daar is nie ‘n ander bron of fondament waaruit ons kan redeneer of dink nie,

of ‘n ‘hoër standaard’ waaraan ons God kan hou nie,

God is …. en Hy het gespreek, Gen. 1:1-3, en daarom:

En sonder geloof is dit onmoontlik om God te behaag; want hy wat tot God gaan, moet glo dat Hy is en ’n beloner is van die wat Hom soek.” (Heb 11:6)

So, dit is die eerste saak wat ons leer, ‘ons glo met die hart en bly met die mond …. dat God is …’ dit is ‘n saak van geloof’, deur die geloof ken en verstaan ons.

 

Tweedens, ons bely dat God ‘n enige God is.

Dit het ons gehoor daar in Deut. 6:4,

Hoor, Israel, die Here onse God is ’n enige Here.” (Dt 6:4)

Hierdie is die wesentlike belydenis van die Ou Testament kerk,

ook genoem die Shema, na aanleiding van die Hebreeuse woord vir ‘Hoor’.

Israel, hoor, luister, gee aandag, weet dit, jou Here, julle Here,

is die enigste Here!

Die woord ‘enige’ (eechad), dui op:

een, alleen, uniek, eerste, enige in sy soort.

So ons kan dit ook vertaal as:

“Hoor Israel, die HERE ons God is een … alleen, die uniek, enigste HERE…”

So, ongeag al die afgode en beelde om Israel,

ongeag al die onreg, boosheid, verkeerdhede, aanslae,

onthou, luister, daar is net een Here, een God, en dus een wet en waarheid.

Israel, moenie na die afgode afdwaal nie, moenie waarheid by die afgode soek nie,

Dit wat ons ook hoor daar in Jesaja 42:8, “EK is die Here, dit is my Naam; en my eer sal Ek aan geen ander gee, of ook my lof aan die gesnede beelde nie”, en:

Ek is die Here, en daar is geen ander nie; buiten My is daar geen God nie; Ek omgord jou, hoewel jy My nie geken het nie,” (Jes. 45:5)

En dat daar net een, unieke, enige God is, word ook in die Nuwe Testament kerk bevestig,

ons het dit daar gelees in Markus 12:29,

En Jesus antwoord hom: Die eerste van al die gebooie is: Hoor, Israel, die Here, onse God, is ’n enige Here…” (Mk 12:29), waar Deut. 6:4 en verder net so aangehaal en bevestig word.

Ons hoor dit regdeur die NT,

En dit is die ewige lewe, dat hulle U ken, die enige waaragtige God, en Jesus Christus wat U gestuur het.” (Joh 17:3)

Wat dan die eet van die offervleis aan die afgode betref, weet ons dat ’n afgod niks in die wêreld is nie, en dat daar geen ander God is nie, behalwe Een.” (1 Kor 8:4)

Dit is een liggaam en een Gees, soos julle ook geroep is in een hoop van julle roeping; een Here, een geloof, een doop, een God en Vader van almal, wat oor almal en deur almal en in julle almal is.” (Ef 4:4–6)

Geliefdes, sien NGB art. 8-11, daar gaan ons volgens die Skrif leer dat hierdie enige, hierdie een unieke Here, tegelykertyd een Wese is, maar bestaan in drie Persone, dit is juis wat Hom so uniek, enig in sy soort maak, teenoor al die afgode van die wêreld.

So, geliefdes, ons glo dat daar ‘n God is, ons glo dat Hy totaal uniek, enig is.

Dit word ook ook genoem, teisme of monoteisme.

Die woord vir ‘enige’ in Hebr. is eechad, in Grieks is dit nomon,

Latyn is dit mono = een = een God: monoteisme.

Teenoor die ateisme van ons dag,

teenoor die marxistiese rewolusie van ons land en VSA/Europa,

waar God, sy Woord, sy gesag, die gesagstrukture wat Hy daar geplaas het,

verwerp, verag, aangeval word,

hou die gelowige aan …. glo en bely …. van harte,

dat God is die enigste unieke enige God, én Hy het gespreek.

In sy Seun het Hy ons verlos (wat uitgebeeld word deur sy volk se verlossing uit Egipte, verlos van valse gode), sodat ons Hom nou opnuut in Hom kan glo en Hom bely,

En, kyk na die konteks van Deut. 6:4 en Mark. 12:29, naamlik Deut. 6:5-9 en Mark. 12:30-32:

sodat ons onself en ons naaste kan leer,

om die enige God lief te hê, en ons naaste lief te hê

om die feit dat God ons wel verskillend gemaak het,

man en vrou, verskillende tale en volke, ens.

nie beteken ons moet mekaar haat en vernietig nie

(wat revolusionêre marxistiese bewegings soos die BLM aanblaas),

maar mekaar kan en moet liefhê en respekteer volgens sy Woord,

want, Hy het gespreek, Hy het dit beveel.

Redding in Christus is daar vir elkeen wat hul bekeer,

maar regverdige oordeel oppad,

en ons is almal verantwoordelik vir ons optredes.

Deut. 6:6-9 leer ons dan ook om op elke plek en tye, orals

ons ‘enige ware God’ te verkondig God, sy Woord, sy Evangelie!

Maar, as mense aanhou gaan hoor en soek,

dat God bestaan nie, daar is nie ‘n absolute reg en verkeerd nie,

dat ons deur evolusie prosesse ontstaan het, van ape kom …

dan gana dit al meer daartoe leie dat ons soos ape begin optree en lewe,

selfvernietigend, deur die oortreding van die Tien gebooie,

afgodery, laster van sy naam, verag sy rusdag, verwerp gesag,

moord en aborsie moord, korrupsie, diefstal, haat, wellus, ens.

 

So geliefdes,

Sien u nou hoe wesentlik aktueel dit is dat ons glo en bely,

en aanhou sal glo en bely in alle tye,

hoe belangrik ons belydenis is in navolging van die Skrif:

“God is, Hy is die enige ware God… én Hy het gespreek…”   

Amen.

______________________________________

NGB preke hier beskikbaar: NGB leerprediking

‘N KORT EN KRAGTIGE BYBELSE BEGRONDING

VAN DIE KINDERDOOP*

  1. Die kinders van gelowiges was lede van die Abrahamitiese verbond.

(Genesis 17:7, 12: “En Ek sal my verbond oprig tussen My en jou en jou nageslag ná jou in hulle geslagte as ’n ewige verbond, om vir jou ’n God te wees en vir jou nageslag ná jou. … ‘n Seuntjie van agt dae dan moet onder julle besny word, al wat manlik is in julle geslagte.”);

  1. Die nuwe verbond is ‘n hernuwing van die Abrahamitiese verbond.

(Galasiërs 3:8, 14: “En die Skrif wat vooruit gesien het dat God die heidene uit die geloof sou regverdig, het vooraf aan Abraham die evangelie verkondig met die woorde: In jou sal al die volke geseën word. … sodat die seën van Abraham na die heidene kan kom in Christus Jesus, en dat ons die belofte van die Gees deur die geloof kan ontvang.”);

  1. Die teken van die nuwe verbond van die doop het die Abrahamitiese verbondsteken van die besnydenis vervang.

(Kol. 2:11,12: in wie julle ook besny is met ’n besnydenis wat nie met hande verrig word nie, deur die liggaam van die sondige vlees af te lê in die besnydenis van Christus, omdat julle saam met Hom begrawe is in die doop, waarin julle ook saam opgewek is deur die geloof in die werking van God wat Hom uit die dode opgewek het.”);

  1. God het die kinders van gelowiges nêrens buite die verbond geplaas nie, maar sluit hulle in met ‘huisgesin’ dope (‘tussen My en jou en jou nageslag na jou‘, Gen. 17:7).

(Hand. 16:31-33, ““Toe sê hulle: Glo in die Here Jesus Christus en jy sal gered word, jy en jou huisgesin. En hulle het aan hom die woord van die Here verkondig en aan almal wat in sy huis was. En in dieselfde uur van die nag het hy hulle geneem en hulle wonde gewas, en hy is onmiddellik gedoop, hy en al sy mense.”);

  1. Daarom is die gelowiges se kinders lede van die verbond en moet hulle die verbondsteken van die doop ontvang.

(Hand. 2:39, “Want die belofte kom julle toe en julle kinders en almal wat daar ver is, die wat die Here onse God na Hom sal roep.”)

_________________________________________

*met erkenning aan die volgende bron: The best books on Infant Baptism

Sien ook die volgende artikel vir ‘n meer detail verduideliking: Why we should baptize babies: the case for covenantal infant baptism

Pro Regno bronne en artikels: Kinderdoop

“Dit is nie ons taak om die kerk meer te suiwer as wat God ons beveel het nie. God het die kinders van gelowiges in die verbond geplaas, en nêrens het Hy hulle uitgehaal nie. Die sigbare kerk bestaan uit gelowiges en hul kinders, en daarom moet ons die nuwe verbond se teken van doop aan die kinders van gelowiges bedien. Ons moet dan met ywer sulke kinders opvoed om volgens die weg van Christus te lewe.” (Zachary Garris)

“Waar die tug in die kerk verwaarloos word, daar word die kiem geplant vir vraagtekens agter die kinderdoop. As ouers wat leef soos heidene, tugteloos in die kerk geduld sou word en as doopouers aanvaar word, dan groei die vraagtekens rondom die doop van hulle kinders. Laat ons dan ook hierin die dwaling van die verwerping van die kinderdoop teenstaan deur in ons kerke erns te maak met die kerklike tug!” (JC Coetzee)

Leerprediking: Nederlandse Geloofsbelydenis – Inleiding (Psalm 9)

Lees: Psalm 9 & Romeine 10:8-13

Teks: “Ek wil die Here loof met my hele hart; ek wil al u wonders vertel.” (Ps 9:2)

Psalmsing tot eer van die Here wat op Sion woon; verkondig onder die volke sy dade.” (Ps 9:12)

Tema: Inleiding op die NGB – Ware gelowiges en ware kerke bely van harte hul geloof

Preekopname (GK Carletonville, 2020-06-21, nota: die inhoud van die preek en teks hier onder stem nie altyd ooreen nie):

Psalm 9 – Inleiding op die NGB

___________________________________

Geliefdes in ons Here Jesus Christus,

Wat doen ‘n baba as hy gebore word?

Hy begin te praat, te bely dat hy of sy lewe, begin te skree en te huil…

Dit is wat gelowiges doen, dit is wat die kerk van Christus doen, nog altyd.

Ons bely ….

Ps. 9, wat ons gesing het:

Die hart van hul wat U bely,

sal in u Naam standvastig bly.

Dié wat U soek in stil vertroue,

is by U veilig en behoue.

In Romeine 10 wat ons gelees het, hoor ons dat die vrug van redding deur Christus,

is dat ons met die mond Jesus bely, v. 9

want met die hart glo ons tot geregtigheid en met die mond bely ons tot redding.” (Rom 10:10)

Iemand wat sê hy is ‘n gelowige maar kan of wil nie sy geloof bely nie,

of ‘n kerk wat nie hul geloof kan of wil bely nie,

is heel waarskynlik nie ‘n gelowige en ware kerk van harte nie,

want die Skrif leer dat as die geloof in ons harte posgevat het, Rom. 10:8,

dan kan dit nie anders as om uit te kom nie, vrugte te dra,

ja, in ons lewens natuurlik, maar ook in ons woorde, in ons belydenis

wat uit ons harte kom.

Psalm 9: “Ek wil die Here loof met my hele hart; ek wil al u wonders vertel.” (Ps 9:2)

Psalmsing tot eer van die Here wat op Sion woon; verkondig onder die volke sy dade.” (Ps 9:12)

Die woord ‘bely’ beteken:

– om na te praat of dieselfde ding te sê

– om in te stem of te erken

– om getuienis te lewer

– om in die publiek te sê wat ek glo

– om God te prys en te erken

Alle mense bely iets of iemand, wat hul in glo.

En dan is daar baie wat sal meen ‘ons het geen belydenis behalwe Christus nie’,

wat natuurlik niks anders as ….. ‘n belydenis is nie…

Hier is ‘n paar Skrifgedeeltes wat wys op die noodsaak en opdrag om te bely,

elkeen afsonderlik … ek glo

maar ook saam as kerk … ons glo

Omdat gelowiges bely,

en saam die kerk van Christus vorm,

daarom het ons ook dan ‘belydenisskrifte’

‘n Belydenis is ‘n samevatting van dit wat ons glo die Bybel leer oor ‘n paar sentrale leerstukke

Gelowiges het deur die eeue die Skrifte ondersoek onder leiding van die Gees,

en vat die waarheid van die Skrif saam in ‘n paar sentrale onderwerpe.

Ons kerke, die gereformeerde kerke, het 6 amptelike belydenisskrifte:

Eerste groep van drie is die ‘algemene belydenisskrifte’ wat meeste kerke onderskryf (kyk agter in die Psalmboek):

– Apostoliese Geloofsbelydenis

– Geloofsbelydenis van Nicéa

– Geloofsbelydenis van Atanasius

Hierdie 3 belydeniskrifte handel samevattend oor wat die Skrif leer daaroor dat God Drie-enig is:

– die Vader ons Skepper

– die Seun ons Verlosser

– die HG ons Heiligmaker

So bely ons dit ook:

HK Sondag:8 – VRAAG EN ANTWOORD: 25

Vraag: Terwyl daar maar tog net een, enige Goddelike Wese is, waarom praat jy van drie, naamlik die Vader, Seun en Heilige Gees?

Antwoord: Omdat God Hom so in sy Woord geopenbaar het dat hierdie drie onderskeie Persone die enige, ware en ewige God is.

Hierdie is DIE sleutelwoorde uit ons belydenis,

dit wat alles in ons belydenisskrifte staan, is omdat ons glo, bely: dit is wat die Skrif leer.

Dit wat die Skrif leer is die fondament van ons geloof, soos saamgevat in ons belydeniskrifte.

Sonder hierdie belydenis, ‘God is en het geopenbaar’, is daar geen ware Christelike geloof of kerk nie.

Dan is daar die 3 besondere belydenisskrifte, wat alle gereformeerde kerke onderskryf:

– die Nederlandse Geloofsbelydenis

– die Heidelbergse Kategismus

– die Dordtse Leerreëls

Wat is die redes waarom ons belydenisskrifte moet hê?

Ek noem 2 redes:

1 Om die waarheid te bely, wat ons glo en teenoor die dwaalleraars handhaaf wat deur die eeue die kerk aangeval het met afdwalinge en verleidinge

In Psalm 9 leer ons dat Dawid teenoor sy vyande, v. 4, die heidene v. 6, die wereld, v.9, 13, die bloedvergieters, haters, v.14, goddelose, v.17 …

die wonders van God vertel het, v. 2

Hy het van harte geglo en bely:

dat die Here en sy Naam ‘n rotsvesting en skuiling is, v. 10, 11

om die Here se dade en heerlikheid bekend te maak, v.12

vers 15, ““sodat ek al u roemryke dade kan vertel, in die poorte van die dogter van Sion kan juig oor u heil.” (Ps 9:15)

In die eerste 4 eeue is die leer van die drie-eenheid ontken asook Christus se goddelikheid,

daarom die 3 ekumeniese belydenisskrifte.

In die 14-15de eeue is die Skrif se gesag, redding uit genade alleen, ens. aangetas,

daarom die 3 algemene belydenisskrifte.

Die ware kerk moes altyd antwoord met die waarheid weens die dwalinge

Daarom deur die eeue ook verskillende name vir kerke en kerkverbande…

Dit is ons roeping en taak as gelowiges, as ware kerke om te stry vir die ware geloof, vir waarheid (die geloof te verdedig, sien Filp. 1:7):

GELIEFDES, terwyl ek alle ywer aanwend om aan julle oor ons gemeenskaplike saligheid te skrywe, het ek die noodsaaklikheid gevoel om julle deur my skrywe te vermaan om kragtig te stry vir die geloof wat eenmaal aan die heiliges oorgelewer is.” (Jud 3)

Die tweede rede vir die noodsaak van belydenisskrifte:

2 Sodat ons en ons kinders in die ware leer gekatkiseer sal word,

sodat ons nageslag van harte die ware geloof kan bely en kan oordra aan die volgende geslag:

Stry die goeie stryd van die geloof, gryp na die ewige lewe, waartoe jy ook geroep is en die goeie belydenis voor baie getuies afgelê het.” (1 Tim. 6:12)

“… en as ek my herinner die ongeveinsde geloof wat in jou is, wat eers gewoon het in jou grootmoeder Loïs en in jou moeder Eunice, en wat—daarvan is ek oortuig—ook in jou is.” (2 Ti 1:5)

“…  Maar bly jy in wat jy geleer het en waarvan jy verseker is, omdat jy weet van wie jy dit geleer heten dat jy van kleins af die heilige Skrifte ken wat jou wys kan maak tot saligheid deur die geloof in Christus Jesus….. EK besweer jou dan voor God en die Here Jesus Christus, wat die lewende en die dode sal oordeel by sy verskyning en sy koninkryk: verkondig die woord; hou aan tydig en ontydig; weerlê, bestraf, vermaan in alle lankmoedigheid en lering; want daar sal ’n tyd wees wanneer hulle die gesonde leer nie sal verdra nie, maar, omdat hulle in hul gehoor gestreel wil wees, vir hulle ’n menigte leraars sal versamel volgens hulle eie begeerlikhede, en die oor sal afkeer van die waarheid en hulle sal wend tot fabels. Maar wees jy in alles nugter; ly verdrukking; doen die werk van ’n evangelis; vervul jou bediening.” (2 Ti 3:15–4:5)

Die belydenisskrifte help ons om die leer van die Bybel van geslag tot geslag oor te lewer.

Die gesag van die belydenisskrifte

Dit is menslik en feilbaar, nie onfeilbaar soos die Skrifte nie,

en kan daarom deur semper reformanda aanpas en verander word, maar dan volgens Hand. 17:11.

Hul gesag is nie in hulself nie, maar in die Skrif, die belydenis wil die Skrifte naspreek.

Ons aanvaar dit van harte ‘omdat’, nie ‘vir soverre’ dit ooreenstem met die Skrif nie.

Verskillende soorte belydenisse

– getuienisbelydenis, om die Here se Naam te bely, elke Sondag die waarheid te bely, Ps. 9:12,15

– sondebelydenis, Ps. 32:5 Ek wil aan die HERE my oortredinge bely (Ps. 32:5)

– geloofsbelydenis, 1 Tim. 6:12; 3,4

– evangelisasie en sending, die Here se Naam te verkondig

Elkeen dan wat My sal bely voor die mense, hom sal Ek ook bely voor my Vader wat in die hemele is.  (Matt. 10:32)

Met dit as agtergrond,

Ons preek gereeld uit die HK, 52 Sondae, gaan nou die prediking ingerig volgens die NGB se artikels.

Voordat ons volgende keer gaan begin kyk na NGB artikel 1 wat die Skrif leer, moet ons kortliks iets sê oor die historiese agtergrond van die NGB, asook hoe hierdie 37 artikels wat ons bely, ingedeel word:

NGB agtergrond

– Opgestel in 1561, onthou die kerkhervorming onder leiding van Maarten Luther, het ongeveer in 1517 begin.

– tot en met die 16de eeu, was daar 2 groot kerklike tradisies en strominge:

– die westerse kerk: Rooms Katolieke Kerk

– oosterse kerk: Russies ortodoks en Grieks ortodokse kerk

– hierdie 2 groot strominge het ontstaan in 1054 en was oor die Heilige Gees

– in 1517 en daarna het daar egter ook die protestantse kerke ontstaan, wat ‘n terugkeer na die Bybel was, en hoe die vroeë kerk geglo het.

– Juis omdat die RKK afgedwaal het van God se Woord, daarom het gelowiges oral oor Europa begin terugkeer na die Bybel, terug na Christus as enigste Koning van die Kerk.

– maar, onder hierdie terugkeer, was daar groepe wat verder gegaan het as die Skrif, wat bv. die kleindoop verwerp het en die burgerlike owerheid se gesag ontken het, gemeenskaplike besit van goedere geleer het, ens en die samelewingsorde omver wou werp (anabaptiste).

– en, so was dit ook die geval in die suidelike Nederland (vandag België)

– die Spaanse koning (Philip 2), het ‘n probleem gehad met die protestantse geloof en die owerhede het gedink almal wat protestant is, is deel van die opstandige groep.

– Toe, onder leiding van Guido de Bres, ‘n nederlandse predikant (Doornik), is hierdie belydenis van ons opgestel, en aan die Roomse owerhede oorhandig.

Die doel van die belydenis was om aan die koning uiteen te sit wat die protestantse gelowiges glo.

De Bres moes self vir sy lewe vlug, en het ook later self met sy lewe geboet a.g.v. die geloof wat hy in die NGB bely het. Nie net hy nie, maar duisende ander gelowiges het met hul bloed betaal vir hierdie belydenis.

Alhoewel de Bres en ander vir hul geloof gesterf het, het hul geloof opsigself nie gesterwe nie.

Die NGB is 60 jaar later op die sinode van Dordt in Nederland as een van die gereformeerde kerke se belydenis aanvaar en is tot vandag toe een van die belydenisskrifte van ons kerke.

Waar die HK ‘n leerboek is, is die NGB meer ‘n verweergeskrif, ‘n strydgeskrif waarin ons geloof saamgevat word.

U kan saam met my deur u Psalmboek blaai, om die basiese indeling te sien van die NGB:

Die Nederlandse Geloofsbelydenis indeling:

(Voortaan afgekort met NGB; kyk agter in die Psalmboek.) Dit is deur Guido de Bres in 1561 voltooi en bevat 37 artikels. Dit handel oor die volgende leersake:

  1. oor God (artt. 1 en 2)
  2. oor die Heilige Skrif (artt. 3 – 7)
  3. oor die drie-enige God (artt. 8-11)
  4. oor die skepping en voorsienigheid (artt. 12 – 14)
  5. oor die sonde (art. 15)
  6. oor die verlossing (artt. 16-26)
  7. oor die kerk (artt. 27 – 32)
  8. oor die sakramente (artt. 33 – 35)
  9. oor die owerheid (art. 36)
  10. oor die laaste dinge (art 37).

Laastens, daar is groot aanslae van ons tye (virus, geweld, korrupsie, moord, onreg, onsekerheid, twyfel, ens), maar bo-alles aanslae van ons grootste teestanders, die Satan, sondige wêreld en die eie sondige oorblyfsels (HK v/a 127) wat die waarheid, die ongetwyfelde Christelikge geloof probeer vernietig, openlik of subtiel.

En daarom moet die ware gelowiges afsonderlik, maar ook saam as ware kerke aanhou van harte glo en … bely!

Daarom wil ons dan ook in die jaar wat voorlê, DV, leer wat ons glo volgens die Skrif, soos saamgevat in die NGB.

Laat ons dan gedurig deur Hom aan God ‘n lofoffer bring, dit is die vrug van die lippe wat sy Naam bely. (Heb. 13:15)

AMEN.

De Wereldverwinnende Kracht des Geloofs

door Herman Bavinck

“Want alles wat uit God gebore is, oorwin die wêreld; en dit is die oorwinning wat die wêreld oorwin het, naamlik ons geloof.” (1 Joh. 5:4)

Nota: ek plaas die preek hier met erkenning van die bron, aangesien dit nog net so aktueel is as 120 jaar gelede, nl. dat nie deur krag of geweld nie (d.w.s. deur politieke of menslike slim planne nie, Ps. 146:3-5), maar deur die Gees van God, dit is, deur die geloof in Christus, oorwin die gelowige op elke lewensterrein, en dus ook op die politieke volksterrein. Ek het ‘n paar opkrifte bygevoeg in die preek.

______________________________________________________________________________

Leerrede over 1 Joh. 5 : 4b, uitgesproken in de Burgwalkerk te Kampen den 30sten Juni 1901, door Dr. H. Bavinck, Kampen. — Ph. Zalsman. — 1901.  Deze leerrede word uitgesproken bij gelegenheid, dat President Kruger met zijn gevolg, tijdens zijn bezoek aan Kampen, op Zondag 30 Juni l.l. in de vergadering der gemeente tegenwoordig was. Velen, die ze hoorden, gaven het verlangen te kennen, dat ze in druk verschijnen mocht. Hoewel ik ze niet letterlijk weergeven kon, maakte ik toch geen bezwaar, om aan dat vriendelijk verzoek te voldoen. Zakelijk komt ze geheel met het toen gesproken woord overeen.

________________________________________________________________________________________________________

Inleiding
De negentiende eeuw, die nog slechts enkele maanden achter ons ligt, is door velen terecht de eeuw van ongeloof en revolutie genoemd. Maar nauwelijks zijn wij de twintigste eeuw ingetreden, of wij voelen onwillekeurig de vraag in ons opkomen: zal deze nieuwe tijdkring ons misschien een terugkeer tot het Christelijk geloof teaanschouwen geven en eene toepassing van de beginselen der reformatie op alle levensterrein? Drie verschijnselen zijn het inzonderheid, die deze vraag doen rijzen in het hart.

Die rewolusie het misluk

In de eerste plaats valt er bij de kentering der eeuw ook eene kentering te bespeuren in den stroom van het denken en streven der volken. De revolutie heeft aan de verwachting niet beantwoord; schier geen enkele van hare beloften is in vervulling gegaan; het paradijs, dat zij der menschheid voor de oogen spiegelde, werd tot heden op aarde niet gesticht. Veeleer heerscht er teleurstelling en onvoldaanheid alom. Er is moeheid des levens, oververzadigdheid der beschaving aan de eene; ontevredenheid en bittere klacht over de ellende |8| der maatschappelijke toestanden aan de andere zijde. En terwijl velen, zooals de radikalen en de socialisten, alleen heil verwachten van eene nog strengere en breedere toepassing der revolutiebeginselen, zijn er ook en komen er in toenemenden getale, die voor de gevolgtrekkingen der ongeloofsleer in de practijk terugdeinzen, en er weder toe neigen, om aan den godsdienst eene plaats in te ruimen in de onderscheidene kringen van het menschelijk leven.

Klaarblijkelijk is de belangstelling in de religie bij vele kinderen van ons geslacht herleefd. In de plaats van drieste ontkenning is er getreden een erkennen en aanmerken van dingen, die men niet ziet. Zelfs is er een streven merkbaar, om langs ontoegankelijke wegen door te dringen van den schijn tot het wezen der dingen, van de zienlijke wereld tot den geheimzinnigen achtergrond, die haar draagt. Wat verkeerds er in deze nieuwe geestesstrooming zij op te merken; er is toch ook in, wat tot blijdschap en dankbaarheid stemt. Aan de verstandsheersobappij is een einde gekomen; het gemoed herneemt zijne rechten; op stofvergoding en zinnendienst heeft het geloof aanvankelijk zijn zege behaald.

Die oorlog in Suid-Afrika

De tweede gebeurtenis, welke de aandacht verdient en tot de boven gestelde vraag aanleiding geeft, is de oorlog in Zuid-Afrika. Daar zijn in den loop en ook tegen het einde der voorgaande eeuw vele oorlogen gevoerd; maar onder die alle is er geen, die zoo diep en in zulk een breeden kring de belangstelling heeft opgewekt, als de worsteling der beide Zuid-Afrikaansche Republieken om het behoud van heur vrijheid en onafhankelijkheid. Zeker is daarvoor in de eerste plaats de reden te zoeken in het sprekende feit, dat bij geen oorlog der laatste tijden Recht en Macht zoo scherp belijnd tegenover elkander zich afbakenden, als bij dezen strijd van een klein volk tegen een machtigen staat. Het is het door Engeland op de snoodste wijze gekrenkte rechtsbesef, dat alle volken schier eenparig in sympathie en gave en gebed zich scharen deed aan de zijde der verdrukte Afrikaners.

Maar bij de belangstelling, die het gekrenkte recht inboezemde, kwam toch ook de bewondering voor het eenvoudige, krachtige geloof, dat de kern van de heldhaftige Boerenstrijders in deze worsteling ten toon spreidde. Terwijl in de beschaafde wereld het ongeloof hand over hand toenam, stond daar eensklaps in Zuid-Afrika een volk op, gering in getal, klein van kracht, ongeoefend tot een geregelden krijg, maar sterk door zijn geloof, met geestdrift bezield voor het recht, voor de vrijheid tot iedere opoffering, hoe zwaar ook, bereid. En dat geloof heeft de wereld verbaasd en boven geweld en macht zijne sterkte getoond.

Die politieke verkiesing in Nederland

De derde gebeurtenis eindelijk, die ons spreekt van de kracht des geloofs, is de uitslag der politieke verkiezingen in ons vaderland. Zonder twijfel is er ook bij dezen dienst, welken wij als staatsburgers voor de eere Gods te verrichten hadden, vreemd vuur op het altaar gebracht. Lang niet allen, die aan dit werk deelnamen, lieten hunne keuze bepalen door den eisch van het Christelijk beginsel. Maar desniettemin mogen wij over den uitslag der verkiezingen ons dankbaar verblijden en, zij het ook met beving, ons verheugen. Wie het begin dezer eeuw met dat der vorige |10| vergelijkt, ziet de stoutste verwachtingen overtroffen. Boven bidden en denken heeft God aan zijn volk in deze landen welgedaan, het uitgebreid en bevestigd van dag tot, dag. En thans heeft blijkens de uitkomst der verkiezingen het volk van Nederland in zijne groote meerderheid verklaard: wij willen den weg des ongeloofs en der revolutie niet verder op; ook bij de regeering des lands begeeren wij, dat rekening gehouden worde met de Christelijke beginselen. Ons volk heeft bij de stembus eene schoone belijdenis afgelegd. En in die belijdenis is door het geloof een triumf over de wereld behaald.

Deze drie gebeurtenissen hebben mij tot het voornemen geleid, om in deze ure, waarin ook de President der Zuid-Afrikaansche Republiek en zijn gevolg met de gemeente van Christus te dezer plaatse in het huis des gebeds vergaderd is, tot U te spreken over de wereldverwinnende kracht des geloofs. Laten wij echter vooraf in dankzegging en gebed ons stellen voor des Heeren aangezicht en van Hem een zegen afsmeeken over ons samenzijn!

Teksvers: “En dit is de overwinning, die de wereld overwint, (namelijk) ons geloof.” (1 Joh. 5:4)

Johannes wordt gewoonlijk en niet zonder reden de Apostel der liefde genoemd. Maar dit sluit in het minst niet uit, dat hij gedurig handelt over het geloof. In de eerste vijf verzen van ons hoofdstuk weet hij er zelfs drie heerlijke dingen van te getuigen.

Ten eerste zegt hij, dat het geloof een nieuw levensbeginsel in den mensch inplant. Wie gelooft, dat Jezus is de Christus, die is uit God geboren. Hij is door dat geloof uit den dood in het leven overgegaan; hij is niet meer van beneden maar van boven; hij behoort niet langer tot de wereld maar is een kind van God, een burger der hemelen, een erfgenaam des eeuwigen levens. Want zoovelen Jezus als den Christus aangenomen hebben, dien heeft Hij macht gegeven, kinderen Gods te worden, namelijk die in zijnen naam gelooven, welke niet uit den bloede noch uit den wil des vleesches noch uit den wil des mans, maar uit God geboren zijn.

Ten andere getuigt Johannes, dat het geloof in Jezus als den Christus eene sterke kracht is der liefde en der gehoorzaamheid aan Gods geboden. Wie gelooft, dat Jezus is de Christus, de Zone Gods, die heeft daarin ervaren de groote liefde, welke God in de zending van zijn Zoon en de verzoening door zijn bloed aan menschen heeft geopenbaard. En de ervaring dezer gadelooze liefde noopt hem, om met heel zijn ziel en verstand en alle krachten lief te hebben Dengene, die geboren heeft. Want God is de eerste. Hierin is de liefde, niet dat wij God liefgehad hebben, maar dat Hij ons lief heeft gehad en zijnen Zoon gezonden heeft tot eene verzoening voor onze zonden.

Doch daarna hebben wij ook Hem lief, omdat Hij ons eerst liefgehad heeft. En wie uit dankbare wederliefde God liefheeft, die heeft vanzelf ook lief allen, die met hem uit God geboren zijn en tot hetzelfde huisgezin des Vaders behooren. Ja, hij ontvangt door het geloof eene innige begeerte, om niet alleen naar sommige maar naar alle Gods geboden in oprechtheid te wandelen. En die geboden zijn niet zwaar. Zwaar zijn de geboden der wereld en hard is haar dienst. Maar voor wie God liefheeft, zijn zijn geboden eene vermaking den ganschen dag. Het juk van Jezus is voor zijne discipelen zacht en zijn last is hun licht.

En ten derde verzekert ons Johannes dan in het vierde en vijfde vers van ons hoofdstuk, dat het geloof eene kracht is, die zelfs de wereld verwint. Want al wat uit God geboren is, overwint de wereld. Het overwint die wereld door het geloof, door het geloof namelijk, dat Jezus is de Zone Gods. Ons zal, naar wij hopen, deze wereldverwinnende kracht des geloofs blijken, wanneer wij achtereenvolgens letten op

den tegenstand, dien dit geloof ondervindt,

het karakter, dat dit geloof draagt,

de zege, die aan dit geloof is beloofd.

I. Die teenstand teen die geloof 

Alwat tegen het geloof overstaat, al de tegenstand, dien het ondervindt, de gansche macht der vijandschap, waartegen het te strijden heeft, vat Johannes onder den naam van de wereld samen. Het Grieksche woord, door wereld vertaald, beteekent eigenlijk sieraad en wijst er dus op, dat het volk, hetwelk die taal sprak, de wereld vooral van hare schoone zijde beschouwde. Vanwege den rijkdom harer vormen en kleuren, vanwege haar harmonische orde en regelmaat werd ze door de Grieken bewonderd als een gewrocht van kunst, als een werk van schoonheid.

De Heilige Schrift heeft ook voor dit schoon der wereld een open oog. Wat de wijzen van Griekenland zelfs in de verste verte niet vermoedden, weet zij ons te verhalen, dat de almachtige en eeuwige God, die de dingen, die niet zijn, roept alsof zij waren, de gansche wereld schiep door zijn woord; en dat Hij, aan het einde van zijn scheppingswerk gekomen, zag alwat Hij gemaakt had, en zie, het was zeer goed. Maar ook na den val bezingt de Schrift de schoonheid der wereld nog menigmaal in machtige, gewijde taal. De hemelen vertellen Gods eer, het uitspansel zijner handen werk. Gods stem is op de groote wateren. Zijn adem vernieuwt het gelaat des aardrijks. Zijn voetstappen druipen van vettigheid. Zelfs de mensch is maar een weinig minder dan de engelen gemaakt, en is met eere en heerlijkheid gekroond. De Heere is aan allen goed, zijn naam is heerlijk over de gansche aarde, zijne barmhartigheden zijn over al zijne werken.

Maar toch blijft de Schrift bij deze aesthetische wereldbeschouwing niet staan. Wel verschilt zij ook hierin reeds hemelsbreed van de natuurvergoding der Heidenen, wijl zij in de gansche schepping Gods werk bewondert en zijne deugden roemt. Maar het is haar toch niet genoeg, om de schoonheid der wereld te prijzen. Zij legt aan het geschapene nog een anderen, een hoogeren, een zedelijken maatstaf en toetst alles aan den eisch der Goddelijke gerechtigheid. En dan, dezen maatstaf aanleggende, spreekt zij het uit, dat die wereld niet is, die zij wezen moest. Zij is gevallen en ontzonken aan haar ideaal. De schepping is eene wereld geworden, die tegen God over staat en zich in den dienst der zonde heeft gesteld.

Tot de wereld in dezen zin behooren de gevallen engelen, die, schoon verkeerende aan den voet van Gods troon, toch hun beginsel niet hebben bewaard. Tot haar behooren de menschen, die allen vielen in hun hoofd, en daarom in zonden ontvangen en geboren worden, en dagelijks hunne schuld vermeerderen voor God. Tot haar behooren het verstand des menschen, dat verduisterd is, de wil, die ten kwade geneigd is, het hart, waaruit alle booze bedenkingen voortkomen, de ziel, die van God is afgekeerd en kleeft aan het stof, het lichaam, dat al zijne leden stelt tot wapenen der ongerechtigheid.

Tot haar behoort alwat onder menschen opgericht is en door menschen tot stand komt: de instellingen van gezin en maatschappij en staat, de werken van beroep en nering, van wetenschap en kunst, van nijverheid en handel. Tot haar behoort de gansche menschheid, van den eersten mensch af, tot den laatsten toe, die uit eene vrouw wordt geboren; in al haar geslachten en stammen en talen en volken; in al de tijdperken harer geschiedenis, door al de eeuwen harer ontwikkeling en uitbreiding heen; in haar worstelingen en zegepralen, in haar beschaving en verbastering, in de staten, die zij gesticht, in de wereldrijken, die zij opgericht heeft. Tot haar behoort zelfs de redelooze en onbezielde schepping; want de aarde is om des menschen wil vervloekt, het gansche schepsel zucht en is te zamen in barensnood tot nu toe. Want het is der ijdelheid onderworpen, niet gewillig, maar om diens wille, die het der ijdelheid onderworpen heeft.

Dat gansche samenstel der geschapene wezens, heel dat raderwerk der schepping Gods, dat gesloten geheel van zienlijke en onzienlijke dingen, zooals het en voorzoover het een instrument der ongerechtigheid is, wordt door den apostel Johannes onder den naam van de wereld samengevat. En hij kan het zoo noemen, met één naam, in één woord, omdat de zonde die gansche wereld heeft aangetast en ze in haar geheel uit één beginsel leven doet, met één geest bezielt, tot één doel richt: vijandschap namelijk en opstand tegen God, haar Schepper en Heer.

O, men zegt het wel dag aan dag en spreekt het gedachteloos uit, dat God liefde is. En Hij is het ook, eeuwige liefde en gadelooze ontferming. Want alzoo lief heeft God zelfs die schuldige en verlorene wereld gehad, dat Hij zijnen eeniggeboren Zoon heeft gegeven, opdat een iegelijk, die in Hem gelooft, niet verderve maar het eeuwige leven hebbe. Doch buiten Christus, wie durft dan roemen in Gods liefde? Predikt ons niet de gansche natuur, predikt ons niet ons eigen hart en geweten, dat Gods gunst niet op zijn schepsel rust, dat Hij een twist met zijn maaksel heeft, dat alle schepselen vergaan door zijnen toorn en door zijne verbolgenheid worden verschrikt?

Is dat niet een schrikkelijke toestand? God en wereld op gespannen voet met elkaar vanwege de zonde! Een staat van vijandschap en haat, van twist en oorlog tusschen den Schepper en zijn schepsel, tusschen den Maker en zijn maaksel, tusschen den almachtigen, eeuwigen God en het machtelooze creatuur, dat niets dan stof en assche is en geen bestand in zichzelve heeft. Want heel die wereld, zij rust niet op eigen grondslag maar zij wordt van oogenblik tot oogenblik onderhouden door het woord van Gods kracht. Aan Hem ontleent zij al haar zijn en leven, al haar gave en sterkte, alwat zij is en alwat zij heeft. Satan zelfs zou geen macht hebben, indien het hem niet van boven gegeven ware. En toch organiseert de zonde het gansche heelal met alle schepselen en krachten tot een instrument tegen God en zijn rijk. Zij maakt er eene wereld van, die den vorst der duisternis tot overste heeft, die in het booze ligt, die in een staat van onrecht verkeert, die een rijk van zonde en ongerechtigheid vormt, en die door geweld en list zoekt te triumfeeren over God, over zijn naam en zijn rijk.

En juist daardoor, dat de zonde alle schepselen en gaven Gods in haar dienst neemt, vormt die wereld zulk een bijna onbegrensde macht. Wie is in staat, haar heerschappij te weerstaan, aan haar invloed zich te ontworstelen? Zou een schepsel dat vermogen, dat zelf van alle kant door de wereld omsloten is en in haar strikken gevangen ligt? Zou een mensch dat kunnen, die met heel zijn lichaamen ziel, met al zijn denken en begeeren tot die wereld behoort? Immers die wereid is niet slechts buiten ons, zij woont, zelfs in de voornaamste plaats, in ons, in ons hart, in ons verstand, in onzen wil en in al onze genegenheden. En daarom is zij machtig over ons, ons verleidende door de begeerlijkheid des vleesches en de begeerlijkheid der oogen en de grootschheid des levens, welke alle niet uit den Vader, maar uit de wereld zijn. Want een ieder, die de zonde doet, is een dienstknecht der zonde.

Neen, wij dienen de wereld niet tegen wil en dank. Wij staan niet, al maken wij het ons soms gaarne diets, in de kern van ons wezen tegen haar over en aan de zijde Gods. Wij zijn allen van nature kinderen des toorns, zonder God, zonder Christus, zonder hope in de wereld. Wij zijn, als menschen, van die gevallen wereld het voornaamste deel. In ons heeft zij haar sterkste bestand, haar machtigste strijders. Wij dienen haar vrijwillig en gewillig met al de gaven, die God ons schonk, met al de krachten, die Hij ons verleent. Zonder tegenstand volgen wij haar spoor. Met die gansche wereld staan wij schuldig, onrein, bezoedeld, verdoemelijk voor Gods aangezicht. En daarom sleept zij ons altijd verder mee, van God af, het verderf tegemoet. Want wie tot de wereld behoort, gaat ook met de wereld en al hare begeerlijkheid voorbij. Zij is in ons en om ons eene onweerstaanbare macht en breidt den schepter harer heerschappij over alle schepselen uit.

Ellendige menschen die wij zijn, wie zal ons dan verlossen van de macht dezer wereld? Wie bevrijdt ons van de schuld der zonde, van de smet der onreinheid, van de dienstbaarheid der verderfenis, van het geweld des grafs? Wie hergeeft ons de heerschappij over de wereld en kroont ons tot hare overwinnaars?

II. Die karakter wat die geloof dra

Ziet, Gel., als wij, menschen, radeloos staan en vergeefs bij schepselen naar redding zoeken, komt Johannes, de Apostel van den Heere Jezus Christus, ons te gemoet en houdt ons Gods Woord voor oogen: dit is de overwinning, die de wereld overwint, namelijk ons geloof.

Het geloof, de overwinning der wereld!

Als wij dit woord voor het eerst vernamen, zouden wij licht de gedachte in ons voelen opkomen, dat Johannes met onze ellende den spot drijft, van de macht der wereld geen besef heeft en van het geloof zich een weinig wetenschappelijke voorstelling heeft gevormd.

Want gelooven, zoo zegt men immers, het moge iets meer zijn dan meenen, het is toch veel minder dan weten en brengt het nooit verder dan tot eene zekere mate van waarschijnlijkheid. En zulk een gelooven, dat niet meer dan een onzekere, wankele meening is, zou de overwinning der wereld zijn, niet van eene enkele gedachte of begeerte, maar van de gansche wereld en van al de macht, waarover zij in ons en buiten ons beschikt?

Doen wij niet verstandiger met te handelen als Naäman de Syriër, die, toen hij van Eliza het bevel ontving om tot zijne genezing zich zevenmaal te wasschen in den Jordaan, zeer toornig werd en henen toog en zeide: zijn niet Abana en Pharpar, de rivieren van Damascus, beter dan alle wateren Israëls? Kan ik mij in die niet wasschen en rein worden? Zoo loopen ook wij gevaar op het vernemen, dat Johannes in den strijd tegen de wereld geen ander wapen ons aan de hand weet te doen dan het geloof, om in toorne heen te gaan en te zeggen: zijn de staten en rijken, de kunsten en wetenschappen, de uitvindingen en ontdekkingen, door menschen tot stand gebracht, niet betere wapenen in dezen krijg, dan het eenvoudig geloof, dat Johannes met de zijnen ons aanprijst?

Waarom, indien hij ons wilde toerusten ten strijde tegen de wereld, waarom noemde hij de wetenschap niet, die den mensch heerschen doet over al de werken van Gods handen? Waarom noemde hij de kunst niet, die een machtig kunnen is en de hoogste en schoonste gedachten des menschen belichaamt in de weerbarstige wereld der stof? Waarom noemde hij de staten niet, die het wilde dier in den mensch beteugelen en hem dwingen te wandelen in het spoor der gerechtigheid? Waarom noemde hij de wereldrijken niet, die de volken binden aan de zegekar der geweldenaars en alle landen samensnoeren tot één gebied? Waarom noemde hij niets van de heerlijkheid en grootheid des menschen en spreekt hij alleen van het geloof, hem slechts met enkelen gemeen?

Doch laat ons, voordat wij in toorne ons af wenden van Johannes’ woord, nauwkeurig overwegen, wat hij met dit geloof bedoelt en waarom hij er zulk eene wereldverwinnende kracht aan toeschrijft. Een ernstig, onpartijdig onderzoek verbiedt, om door den schijn der dingen ons te laten bedriegen. En als wij ook maar even den strijd indenken, dien het hier geldt, verandert de zaak terstond van karakter. Want het is eene wereld van zonde en ongerechtigheid, van verderf en dood, die overwonnen moet |20| worden. En welke lauweren de wetenschap nu ook op haar terrein moge hebben behaald, nooit heeft zij ééne enkele menschenziel bevrijd van schuld en zonder verschrikking doen verschijnen voor het aangezicht Gods.

Welke veraangenaming de kunst ook aangebracht heeft in het menschelijk leven, nimmer heeft zij aan eenig schepsel dien eenigen troost verschaft, die zaliglijk kan doen leven en sterven. En welke veroveringen staten en wereldrijken ook over menschen en volken hebben gemaakt, nooit hebben zij de harten veranderd en in vrije gehoorzaamheid onderworpen aan den wil van den Koning der koningen. Al deze wapenen, door den mensch aan de hand gedaan, zijn aan die wereld ontleend, zijn uit die wereld genomen en zijn ook alle met die wereld voorbijgegaan. In zonde ontvangen en geboren, zijn zij menigmaal in den dienst der wereld getreden en hebben zij haar macht bevorderd en hare heerschappij uitgebreid.

Maar het geloof, waarvan Johannes spreekt, weet van andere overwinningen te verhalen. Het heeft eene gansche historie achter zich, eene historie, beginnend bij het verloren paradijs en zich voortzettend van geslachte tot geslacht. Laat slechts enkelen van de helden des geloofs een oogenblik voor uwen geest voorbijgaan!

Door het geloof heeft Noach, door Goddelijke aanspraak vermaand zijnde van de dingen die nog niet gezien werden, de arke toebereid tot behoudenis van zijn gezin; en door die arke heeft hij de wereld veroordeeld en is geworden een erfgenaam der rechtvaardigheid, die naar het geloof is.

Door het geloof is Abraham, geroepen zijnde, gehoorzaam geweest, om uit te gaan naar de plaats, die hij tot een erfdeel ontvangen zou; en hij is uitgegaan, niet wetende waar hij komen zou.

Door het geloof heeft Mozes, groot geworden zijnde, geweigerd een zoon van Pharao’s dochter genoemd te worden, verkiezende liever met het volk Gods kwalijk gehandeld te worden, dan voor eenen tijd de genieting der zonde te hebben; achtende de versmaadheid van Christus meerderen rijkdom te zijn dan de schatten in Egypte, want hij zag op de vergelding des loons.

Door het geloof zijn de kinderen Israëls de Roode Zee doorgegaan als door het droge, hetwelk de Egyptenaars, ook verzoekende, zijn verdronken. Door het geloof zijn de muren van Jericho gevallen, als zij tot zeven dagen toe omringd waren geweest.

Door het geloof is Paulus de heidenwereld ingegaan en heeft in de brandpunten der beschaving de banier geplant van het Evangelie des kruises.

Door het geloof heeft de gemeente van Christus in de eerste eeuwen de Romeinsche wereldmacht weerstaan en de volken van Europa geleid tot de gehoorzaamheid van Christus.

Door het geloof heeft Luther zijne stem verheven tegen de verbasteringen van Rome’s kerk en het zuivere licht des Evangelies weer op den kandelaar geplaatst.

Door het geloof hebben onze vaderen tachtig jaren lang gestreden tegen Roomsche creatuurvergoding en Spaansche dwingelandij, en op beide de zege der vrijheid behaald.

Door het geloof hebben de helden van Zuid-Afrika tegen het oppermachtige Engeland de wapenen aangegord voor vrijheid en voor recht, en tot verbazing der beschouwers zijn zij staande gebleven tot op den huidigen dag.

Door het geloof — doch wie zal ik nog meer noemen van al die duizenden, de duizenden vermenigvuldigd, die in den loop der eeuwen door het geloof koninkrijken hebben overwonnen, gerechtigheid geoefend, de beloftenissen verkregen, de muilen der leeuwen toegestopt, de kracht des vuurs hebben uitgebluscht, de scherpte des zwaards zijn ontvloden, uit zwakheid krachten hebben gekregen, in den krijg sterk zijn geworden, heirlegers der vreemden op de vlucht hebben gebracht?

Erkent de geschiedenis dan als getuige voor de wereldverwinnende kracht des geloofs! Maar zulk een getuigenis legt de historie niet af van elk geloof, niet van het geloof als zielkundig verschijnsel slechts, afgedacht van zijn voorwerp, zijn oorsprong, zijn wezen. Want daar is velerlei geloof; er is ook geloof, dat uit den mensch opkomt, dat tot de wereld behoort, dat voor een afgod doet nederknielen, dat slechts een vorm van ongeloof of bijgeloof is, dat de wereld niet bestrijdt en verwint, maar steunt en bevestigt. Johannes, de Apostel des Heeren, schrijft wereldverwinnende kracht alleen toe aan dat geloof, hetwelk hem met zijne broeders en zusters gemeen is, aan het geloof, dat Jezus de Christus is, de Zoon des levenden Gods.

Dit bepaalde, dit welomschreven geloof is alleen tot overwinning in staat. Want dat geloof houdt in, dat Jezus de Zone Gods, de Christus is. Jezus, dat wil zeggen, die historische persoon, die mensch uit eene vrouw geboren, die voor nu negentien eeuwen in Palestina heeft geleefd, die ons in alles gelijk was, uitgenomen de zonde, die het land doorging, predikende en goeddoende en genezende alle kwale onder het volk, die zijn leven liet aan het smadelijke en schandelijke kruis.

Het houdt in, dat die Jezus, die, als Hij in ons midden kwam, door niemand met het lichamelijk oog als meer dan een mensch onderkend zou worden, dat die Jezus, schoon geen gedaante ot heerlijkheid hebbende, dat wij Hem zouden begeeren, dat Hij desniettegenstaande de Zone Gods is, de Eengeborene van den Vader, vol van genade en waarheid, uit de vaderen zooveel het vleesch aangaat, maar nochtans waarachtig God boven alles te prijzen in der eeuwigheid. Het houdt in, dat die Jezus de Christus is, niet onze deugden of goede werken, niet de kunst of de wetenschap, niet de staat of de macht, en niet eenig schepsel op hemel of op aarde, maar dat Hij en Hij alleen de Christus is, de Knecht des Heeren, de Gezalfde Gods, de Verzoener der zonden, de Zaligmaker der wereld, onze hoogste Profeet, onze eenige Hoogepriester, onze eeuwige Koning.

En daardoor, door zijn inhoud en voorwerp, is het geloof juist eene wereldverwinnende kracht. Het is geen werk der lippen slechts of eene verstandelijke toestemming van eene geschiedkundige waarheid. Maar het is vaste verzekerdheid, onwankelbare overtuiging, onuitroeibaar vertrouwen, niet uit den bloede noch uit den wil des vleesches, noch uit den wil des mans, maar uit God afkomstig en door zijnen Geest in het harte gewerkt. Het is de band, die de ziel aan den Middelaar bindt en Hem vasthouden doet als ziende den Onzienlijke.

Het is de kracht, die den mensch uit de duisternis overzet in het koninkrijk van den Zoon van Gods liefde en hem zijn steun- en rustpunt geeft in de wereld der onbewegelijke goederen. Het is de vaste grond voor de dingen, die hij hoopt, en het onomstootelijk bewijs voor de zaken, die hij niet ziet. Het is de moed, die hem de gansche wereld doet trotseeren en juichen: als God vóór ons is, wie zal dan tegen ons zijn? Het is de troost, die hem psalmen doet zingen in den nacht en ook in de bangste verdrukking het lied doet aanheffen:

De Heer is mij tot hulp en sterkte,
Hij is mijn lied, mijn psalmgezang;

Hij was het, die mijn heil bewerkte;
Dies loof ik Hem mijn leven lang.

Men hoort der vromen tent weergalmen
Van hulp en heil, ons aangebracht:

Daar zingt men blij’, met dankbre psalmen:
Gods rechterhand doet groote kracht!

III. Die seëninge van die geloof

Omdat het dàt geloof is, het geloof in Jezus als den Christus, daarom is er de overwinning der wereld ook aan beloofd en gewaarborgd.

Het is zelf in zijn beginsel en wezen reeds overwinning der wereld. Het heeft de overwinning niet slechts tot gevolg en tot vrucht, maar het is van zijn allereersten aanvang af reeds overwinning der wereld. Gelooven toch, dat Jezus is de Christus, het is de eenvoudigste zaak, die zich denken laat, de eenige gebaande, de versche en levende weg voor een schuldig menschenkind, om uit loutere genade den vrede met God, het eeuwige leven, de hemelsche zaligheid deelachtig te worden. Maar dat neemt toch niet weg, dat er, om dat geloof te ontvangen en te oefenen, zooveel noodig is, dat geen mensch het zichzelf schenken of verwerven kan.

Want in waarheid te gelooven, dat Jezus de Christus is, het sluit in, dat wij onszelven verloochenen, ons vleesch met zijne begeerlijkheden kruisigen, ons verstand met alle gedachten gevangen leiden tot gehoorzaamheid, al onze gerechtigheden achten voor een wegwerpelijk kleed, onszelven aanklagen, van overtreding aller geboden, onze hope op alle schepsel varen laten, het recht Gods volmondig erkennen en pleiten op zijne genade alleen! Wat komt er niet tegen zulk een gelooven op! Alles verzet er zich tegen, alles in ons en buiten ons. Ons verstand en ons hart, onze wil en onze genegenheden, ons vleesch en ons bloed, onze naam en onze stand, ons geld en ons goed, onze omgeving enmaat, schappij, heel de wereld in ons en buiten ons, en dan Satan bovenal, die de overste dezer wereld is, de god dezer eeuw, die de zinnen verblindt. Om te gelooven, moeten wij der wereld en de wereld ons gekruisigd worden.

Maar daarom is het, ook in zijn oorsprong en wezen reeds, de overwinning der wereld. Want wie gelooft, die heeft een nieuw leven ontvangen. Hij is een nieuw schepsel geworden; uit de duisternis geroepen tot Gods wonderbaar licht; geen burger, geen onderdaan der wereld meer, maar van boven, uit God, uit zijn Geest geboren. Zijn burgerschap is in de hemelen. Zijne ongerechtigheid is vergeven; zijn krankheid genezen; zijn leven is verlost van het verderf; hij is gekroond met goedertierenheid en barmhartigheden.

Wie zal beschuldiging inbrengen tegen de uitverkorenen Gods? God is het, die rechtvaardig maakt. Wie is het, die verdoemt? Christus is het, die gestorven is, ja wat meer is, die ook opgewekt is, die ook ter rechterhand Gods is, die ook voor ons bidt. Wie zal ons scheiden van de liefde van Christus? Verdrukking, of benauwdheid, of vervolging, of honger, of naaktheid, of gevaar, of zwaard? Maar in dit alles zijn wij meer dan overwinnaars door Hem, die ons liefgehad heeft.

Door het geloof is de geloovige allereerst voor zichzelven aan het geweld der wereld onttrokken, maar voorts heerscht hij daardoor ook over die wereld met profetische en priesterlijke en koninklijke macht. Want het geloof, dat Jezus is de Christus, is geen roestige rust; het trekt zich nietin de stilte der eenzaamheid terug, maar het is levend en krachtig en dringt vol heldenmoed op de wereld in. Het geniet niet alleen, het werkt ook; het zegt wat en het doet wat. Het getuigt en het redt. Het spreekt en het handelt. Het valt aan met de macht van het woord, het treedt op in betooning van geest en van kracht. Wie gelooven, kunnen niet zwijgen. Midden in de wereld laten zij het getuigenis uitgaan, dat Jezus is de Christus. Zij verkondigen geen eigen wijsheid, maar prediken de wijsheid, die van boven is, schoon ze in de oogen der wereld eene dwaasheid moge zijn.

Zij getuigen, dat Jezus de Christus is, niets anders, niets minder, niets meer. Jezus de Christus, en niet het goud en de macht, niet het geweld en de dwang, niet de roem en de deugd, niet de wetenschap en de kunst, maar Jezus alleen de Zaligmaker der wereld, de eenige, de volkomene, de algenoegzame Zaligmaker, en niemand of niets naast Hem of beneden Hem of met Hem.

En door dat getuigenis is het geloof wederom eene wereldverwinnende kracht. Want de wereld heeft niets te getuigen. Zij gelooft niet en kan daarom ook niet belijden. Zij kent de macht van het woord niet. Zoodra de gemeente hare belijdenis in de wereld indraagt, grijpt zij daarom naar de wapenen van achteruitzetting en dwang, van verguizing en verdrukking. Dat zijn de wapenen, waarover de wereld in haar strijd tegen de gemeente van Christus beschikt. Maar het geloof is sterk door zijn getuigenis alleen. Het scheldt en het raast en het vervolgt niet. Het getuigt alleen, vast, zeker, onwankelbaar, onophoudelijk, tot in de stervensure, tot op den brandstapel toe. Het is een rots gelijk, staande in de branding der baren. Laat de wereld er op af komen met al haar wapengekletter en machtsvertoon! Tegen het rotsvaste geloof is geen geweld of dwang, geen schavot of brandstapel bestand. Het roemt in de verdrukking. Het triumfeert in zijn nederlaag. Het herleeft uit den dood. Zelfs het bloed der martelaren is het zaad der kerk.

Maar het geloof getuigt niet alleen; het werkt ook en handelt. Het werkt door de liefde. Liefde is de vrucht, de rijpe, heerlijke, kostelijke vrucht des geloofs. Wie gelooft, dat Jezus is de Christus, heeft Gods liefde ervaren en heeft daarom lief Dengene, die geboren heeft; want die niet liefheeft, die heeft God niet gekend, want God is liefde. Wie gelooft, heeft allen lief, die met hem uit God geboren zijn en in Jezus’ naam gelooven, want wij weten, dat wij overgegaan zijn uit den dood in het leven, dewijl wij de broeders liefhebben; die zijn broeder niet liefheeft, |28| blijft in den dood. Wie gelooft, heeft Gods geboden lief, want dit is de liefde Gods, dat wij zijne geboden bewaren; en zijne geboden zijn niet zwaar, zij worden alle door de liefde vervuld.

En ook door deze liefde is het geloof eene kracht, die de wereld verwint. Want de wereld kent het geheim der liefde niet, heeft beiden Jezus en zijnen Vader gehaat en zij haat allen, aan wie Christus des Vaders woord heeft gegeven, omdat zij van de wereld niet zijn. Maar de gemeente van Christus is machtig, als zij naar het bevel en het voorschrift van haren Meester hare vijanden liefheeft; zegent, die haar vervloeken; wel doet dengenen, die haar haten en bidt voor degenen, die haar geweld doenenhaar vervolgen. Die liefde is sterker dan de dood, zij drijft alle vreeze buiten; zij bedekt en gelooft en hoopt en verdraagt alle dingen, en zij vergaat nimmermeer.

Al deze wereldverwinnende kracht ontleent het geloof echter niet aan zichzelf maar aan Christus alleen. Daarom is het ten slotte de volkomene overwinning der wereld, omdat het geloof is in Christus, den Gezalfde des Vaders. Op Hem komt alles aan. Van Hem hangt alles af, Hij is de inhoud en het voorwerp, Hij is ook de gever en onderhouder, de leidsman en voleinder des geloofs. Geloovende, belijden wij juist, dat Hij en Hij alleen de wereld verwint. Hij heeft overwonnen. Vóór zijn dood reeds riep Hij het zijn discipelen toe: in de wereld zult gij verdrukking hebben, maar hebt goeden moed, ik heb de wereld overwonnen. Hij heeft ze overwonnen door het lijden zijns doods; stervende heeft Hij over haar gezegepraald; door het kruis heeft Hij over de overheden en machten getriumfeerd. En Hij gaat voort overwinnende en opdat Hij overwinne.

Van uit den hemel aan ‘s Vaders rechterhand strijdt Hij thans tegen de wereld door het geloof zijner gemeente, die zijne legerschaar is en door Hem van boven met gaven en krachten toegerust wordt, met den gordel der waarheid, met het borstwapen der gerechtigheid, met het schild des geloofs, met den helm der zaligheid, met het zwaard des Geestes. En Hij zal overwinnen aan het einde der dagen. Want Hij moet als Koning heerschen, totdat al zijne vijanden onder zijne voeten gelegd zijn. Dan tegen het einde der eeuwen, als Hij schier geen geloof op aarde vinden zal, zal Hij zelf don laatsten slag komen slaan en alle vijanden zich onderwerpen. Alle knie zal in die ure voor Hem zich buigen en alle tong belijden, dat Hij de Heer is, tot heerlijkheid Gods des Vaders.

Het ons nog hierdie geloof?

Broeders en Zusters, hebt gij dat geloof? Kent gij dat geloof in zijne wondere, wereldverwinnende kracht? Gij draagt den naam van geloovigen, maar zijt gij ook, wat gij heet? Paulus vermaande de gemeente van Corinthe: onderzoekt uzelven, of gij in het geloof zijt, beproeft uzelven! Of kent gij uzelven niet, dat Jezus Christus in u is? Tenzij dat gij eenigszins verwerpelijk zijt. En verwerpelijk, waardig om verworpen te worden, is een iegelijk, die met de wereld op voet van vrede leeft en tegen haar den strijd des geloofs nog niet aanbond. Want zoo iemand de wereld liefheeft, de liefde des Vaders is niet in hem. Wie een vriend der wereld is, wordt een vijand Gods genaamd.

Bang en zwaar is die strijd tegen de wereld wel. Want hij gaat in tegen vleesch en bloed, tegen gedachten en neigingen. Maar het is toch een goede en een edele strijd. Vele zijn de oorlogen, die op aarde tusschen volken en natiën worden gevoerd. En sommige daarvan, lang niet alle, zelfs niet de meeste, maar sommige zijn toch, in weerwil van al hun ellenden, en jammeren, schoon en grootsch te noemen. Schoon en grootsch is de strijd voor vrouw en kinderen, voor haard en altaren, voor vaderland en vorst, voor vrijheid en voor recht. Schoon en grootsch was de strijd onzer vaderen. Schoon en grootsch is die der beide Zuid-Afrikaansche Republieken; God zegene heur wapenen en leide ze weldra tot een volkomene zegepraal! Maar hoe schoon en grootsch sommige oorlogen ook geweest mogen zijn, zij werden toch altijd slechts om een of ander recht, om een heilig recht, zeer zeker, maar toch slechts om een beperkt deel van het recht en de vrijheid gevoerd.

Maar hier is een strijd, voor niets minder dan het recht, voor het recht Gods, voor de gerechtigheid zelve in haar beginsel en wezen, voor de volkomene vrijheid, voor het hoogste en heiligste goed, dat een mensch ooit ten deel vallen kan. Het is de edelste, de schoonste, de heerlijkste strijd, dien een menschenkind ooit strijden kan. Het is een strijd tegen de wereld, en tegen alwat uit en van de wereld is, tegen onszelven, tegen ons geld en ons goed, tegen al de begeerlijkheid des vleesches en de begeerlijkheid der oogen en de grootschheid des levens.

Maar het is tevens een strijd voor onze eigene behoudenis, voor de zaligheid onzer zielen, voor de hemelsche erfenis, voor de kroon der rechtvaardigheid, welke de Rechtvaardige Rechter schenken zal aan allen, die den goeden strijd gestreden en den loop voleindigd hebben. Het is een strijd voor het recht, voor de waarheid, voor de vrijheid, voor Christus en zijn rijk, voor de heerlijkheid van Gods naam en de glorie van al zijne deugden.

Laat ons dien strijd aanvaarden, en voortzetten en daarin volharden ten einde toe, in de mogendheid des Heeren, in de kracht des geloofs. Want geen ander wapen sterkt en bekwaamt ons tot dien strijd, dan alleen het geloof, dat Jezus is de Christus. Bij ons is geen kracht en bij geen schepsel in hemel en op aarde. Maar Jezus, de Zoon van Maria, de Eengeborene des Vaders, Hij is de held uit Juda’s stam, die door zijn kruis de wereld verwon! Gaan wij tot zijnen arbeid in, rusten wij op zijne overwinning, eigenen wij zijne verdiensten ons toe!

Dan is de zege ons. Want dit is de overwinning, die de wereld overwint, namelijk ons geloof. Vele oorlogen zijn er op aarde gevoerd, die, schoon ondernomen voor vrijheid en recht, toch met nederlaag en onderwerping geëindigd zijn. Maar hier is een strijd, die te voren van de overwinning zeker is. Christus, de verhoogde aan ‘s Vaders rechterhand, is er ten waarborg voor. Hij is tot Koning gezalfd over Sion, den berg van Gods heiligheid. De Heidenen zijn Hem gegeven tot zijn erfdeel, de einden der aarde tot zijne bezitting. Straks komt Hij weder, om met vlammend vuur wrake te doen over degenen, die God niet kennen en die het Evangelie van onzen Heere Jezus Christus ongehoorzaam zijn, maar ook, om verheerlijkt te worden in zijne heiligen en wonderbaar te worden in allen die gelooven. Kom dan Heere Jezus, ja kom haastelijk!

Amen.

Posted by: proregno | July 15, 2020

Theonomic Precedent in the Theology of John Calvin

Theonomic Precedent in the Theology of John Calvin

by rev. Christopher B. Strevel

institusie van calvyn

An essay in commemoration of Dr. Greg Bahnsen (1947-1995), whose work in theology, philosophy, and apologetics rendered to the Church of Jesus Christ a lasting contribution, offered in humble thanksgiving to Almighty God for the impact of his work upon my own life, with the goal of clarifying certain disputed points about the relationship of John Calvin to theonomic ethics.

[Inleiding: Hierdie artikel word met toestemming van beide die skrywer en die uitgewer van die boek waarin die artikel verskyn, geplaas.  As agtergrond van die relevantheid van hierdie artikel, sien hierdie artikel van my:  RS Clark, Calvin and Theonomy. In wese gaan die artikel oor of die volgende uitspraak van Calvyn in sy Institusie beteken dat hy gekant wees teen die toepassings van die beginsels van Mosaiese juridisiese wette en strawwe vir ons moderne samelewings:

Ek sou selfs verkies het om hierdie onderwerp heeltemal in stilte verby te laat gaan as dit nie was dat ek besef het hoe gevaarlik baie mense hierin dwaal nie. Daar is trouens mense wat beweer dat ‘n staat wat Moses se staatsreëlings verontagsaam en kragtens die gewone wette van volke regeer word, nie ‘n staat is wat reg georden is nie. Ander mense moet maar ondersoek instel na hoe gevaarlik en opruiend hierdie opvatting is. Vir my is dit voldoende dat ek aangetoon het dat dit ‘n valse en dwase opvatting is.” (Institusie, boek 4, hoofstuk 20, par. 14).

Die skrywer van die artikel toon aan dat hierdie aanhaling in sy historiese konteks verstaan moet word, asook dat Calvyn in al sy geskrifte bestudeer moet word om uit te vind wat sy siening was van Moses se juridiese wette en strawwe, asook aan wie se adres hierdie woorde gerig was: aan anabaptistiese yweraars wat nie die diskontinuiteit tussen Israel en ons tye in ag geneem het nie, of aan gereformeerdes wat dit wel doen maar glo die onderliggende beginsels van Moses se juridiese wette en strawwe in nog geldig, verstaan in die lig van die NT vervulling in Christus.]

Introduction

Calvin’s understanding of the continuing authority and applicability of the Mosaic judicials to modern civil governments is warmly debated in Reformed circles. Theonomists maintain that their commitment to apply God’s law to all areas of life, including civil magistrates, is the judicial extension of Calvin’s theology.[1] Citing natural or common law as a sufficient basis for civil ethics, others strongly reject the theonomic appeal to Calvin.[2] It is also suggested that even though Calvin and theonomists reach many of the same formal conclusions on Christian political ethics and penology, Calvin’s rationale for utilizing the Mosaic judicials is markedly contrary to that of theonomists, thus rendering any appeal to him illegitimate.[3] These and similar criticisms, while helpful in clarifying many issues, do not overturn the theonomic conviction that the theology and ethic of the great Geneva reformer provide Reformed precedent for the continuing authority and application of the Mosaic judicials to modern civil governments.

It is suggested that the reason for the widely divergent assessment of Calvin’s political ethic is due to his “divided judicial legacy.”[4] While his sermons and commentaries are basically theonomic, in that they seek to apply the Old Testament case laws and penalties to modern civil governments, Institutes, with its teaching on natural law, is clearly anti-theonomic. North states that some of Calvin’s comments concerning natural law in the Institutes have “left the door open to generations of Calvinists who could, in good conscience, call themselves Calvinists and still accept a wide range of political and economic humanism.”[5] Such a concession is unnecessary. As this paper will demonstrate, one weakness of current Calvin scholarship, though not of North’s research, is the failure of analysts to deal adequately with Calvin’s copious commentaries and sermons. There is no fundamental difference, however, between these and his Institutes. If Calvin’s comments on natural law are interpreted in the light of his overall theology, his use of natural law terminology does not represent a departure from his constant commitment to Sola Scriptura in the realm of political ethics.

Calvin Did Not Leave Us a Divided Judicial Legacy

When analyzing Calvin’s view on the continuing authority of the Mosaic judicials,it is necessary to avoid the twin errors of theological and historical revisionism. Unfortunately, Calvin scholars on both sides of the issue often fall into one of these two traps. On the one hand, theonomists recognize that they have developed and expanded certain points in Calvin’s theology. They sometimes disagree with his applications of a given law. They certainly do not always state their position in the same manner or with the same emphasis that he chose in his particular historical context. Nevertheless, theonomists strongly affirm that justice is not done to Calvin if we endeavor to recast his views to make them more palatable to the 20th century church. Calvin was not an ethical or political pluralist. He did not believe that natural law as understood and interpreted by fallen man is a sufficient basis for a political commonwealth. He certainly defended the necessity of correctly applying the Mosaic judicials to the modern nation-state. Believing with Calvin that a Christian society is the political ethic for which the church should plead and disciple, theonomists turn with him to the law of Moses, as the perfect expression of God’s will for human culture, the foundation of political justice and stability, and the duty of all kings and princes.

The appeal to John Calvin and the Reformers of the sixteenth century does not settle the modern debate over theonomy. It does, however, determine whether theonomy’s ethical commitments have been held in principle among mainstream Reformed theologians and pastors of the past four hundred years, or, as claimed by some modern theologians and ecclesiastics, it is a new heresy worthy of the censure of the church. By establishing continuity between theonomic ethics and the theology of John Calvin, it is my desire to elicit a more charitable treatment from those who do not embrace theonomic ethics as well as greater balance and precision in scholarship when analyzing its distinctives.

Recent reformed critiques of the theonomic appeal to John Calvin center around three main headings. We shall consider each of them in turn:

  1. Calvin’s Anti-Theonomic Rationale for Applying the Old Testament Civil Penalties
  2. Calvin’s Anti-Theonomic Statements in the Institutes 
  3. Calvin’s Anti-Theonomic Appeal to Natural Law

I. Calvin’s Anti-Theonomic Rationale for Applying the Old Testament Civil Penalties

Godfrey employs an argument that is increasingly popular among some Reformed teachers and scholars.[6] Calvin, this approach says, was not a theonomist because he did not believe that the Mosaic judicial statutes were still binding on the modern nation-state. He may have called for the execution of Michael Servetus for heresy and blasphemy. He may have approved of the death penalty for adultery and incorrigible children. The fact, however, that the civil penalties supported by Calvin are also found in the Mosaic judicials does not prove that he believed in the authority because of any continuing commitment to them as a binding legal category.

Calvin supported such things, so the argument goes, not because the judicial laws are still binding but because such punishments are consistent with the equity of the moral law.[7] Since Calvin never explicitly said that adulterers ought to be executed because Moses said so but gave other reasons, he was not a theonomist. Theonomists, unlike Calvin, are naïvely content with a simple appeal to Moses.

Theonomists believe that adulterers should be executed because Moses said so. Calvin reaches his conclusion very differently. Commenting on the woman taken in adultery, Calvin defends death as a punishment for adultery, reasoning that adultery is a heinous crime that dishonors marriage and promotes illegitimacy. He does not simply appeal to Moses, but reasons from the equity of the moral law.[8]

Some Initial Problems with This Thesis

While it is certainly true that the law of God must be correctly interpreted and applied to our lives and culture, nevertheless the authority of God’s law remains intact throughout the new covenant era. Jesus approached the law of God in this fashion. Asked by a certain lawyer the way to eternal life, Jesus responded, “What is written in the law? How do you read?”[9] For Jesus, a “simple appeal” to the Old Testament, including the case laws and civil penalties, was sufficient to establish a matter or render judgment.[10] The same can be said of the apostle Paul.[11] Theonomists have consistently reasoned that this must be our default approach to God’s law. It remains authoritative upon all men, and we have the duty to apply it carefully and humbly to the details of modern life and society. Theonomic ethics is, above all, a commitment to the comprehensive authority of all God’s laws in Scripture and a rejection of man’s fallen reason as a source of authority and truth in any field of human inquiry.

An additional problem with this method of argumentation, however, is that it is based upon a false understanding of one of theonomy’s plainly enunciated teachings. Godfrey is operating on the straw-man assumption that theonomic ethics does not allow for significant changes between the old and new economy. On the contrary, theonomy maintains that there are significant differences in the manner of observation of the Mosaic law.[12] It is absolutely necessary to distinguish the outward form of God’s covenantal dealings with His people under the Old Testament from the underlying moral principles that are binding on men and nations today. The latter remains their authority while the former may vary from culture to culture. The authority of the Mosaic judicials as the political constitution of the Jewish people has passed away, but the underlying moral equity of its precepts remain forever binding.[13] Hence, it is infelicitous to describe theonomic ethics as simplistic, as Godfrey does.

The appeal of theonomy, like that of many contemporary Christian movements, is its simplicity and apparently biblical character. The great complexities and frustrations of the secular, modern world lead many to look for easy solutions. But in a fallen world, solutions to great political problems are not always easy.[14]

Dr. Greg Bahnsen, the leading spokesperson for a return to the Mosaic judicials as the only basis for a well-ordered and just society, responded in this fashion to the charge that theonomists are legal simpletons:

One must not get the false impression, however, that the foregoing study makes everything in civil government a simple matter or that finding out what the whole Bible has to say on any particular law of God can be done without running into difficult questions of exegesis and application in the modern world. Indeed, there will even be problems in understanding whether a law is basically moral in character or restorative, and so forth.[15]

Theonomists recognize changes between the Old and New Testaments and freely admit the difficulty of applying God’s law in the modern world. Theonomic ethics does allow for more than “minor adjustments for modern problems.”[16] Theonomists wholeheartedly agree with Godfrey when he says of modern Calvinists, “they too stress the historical uniqueness of Israel and the need to examine the specifics of the civil laws of Moses in the light of the underlying moral law to find the contemporary application of those laws. This approach is not always easy, but it is the mainstream of Reformed theology.”[17]

Calvin, Godfrey, and modern theonomists maintain that it is necessary to identify the underlying moral principles that undergird the judicial laws of Moses. They are unified in affirming that applying those principles to modern societies is not always easy. Careful exegesis is absolutely necessary to determine both the underlying moral equity and its proper application to modern cultures. It should be remembered, however, that neither Calvin nor theonomists, in contrast to Godfrey, use Israel’s theocratic uniqueness, general principles of equity common to all nations, or the diversity of modern cultures to abrogate the binding authority of the underlying principles of the Mosaic judicials upon the modern civil magistrate. The concept of equity does not lead Calvin away from God’s law but to it as the only possible standard of what is equitable in God’s eyes. This is why Calvin repeatedly endorses not only the underlying moral principles of a given case law but also its exact wording and application. The aspects of God’s judicial laws that are common to all nations, that is, not limited to Israel’s particular historical organization as a political body, express eternal principles of divine justice and retain their binding authority throughout the new covenant era.

Calvin’s Simple Appeal to Moses

Calvin affirms the authority of the Old Testament case laws because Moses said it, i.e., because God’s laws given through him retain their authority over men and nations to the present time. Calvin’s overall assessment of the Mosaic laws is stated in his commentary on Deuteronomy 4:6-9 and reveals his belief that all spiritual and social light available to men is to be found in the law of God alone and that those who reject it are consigned to walk in darkness. This should be taken as a foundational statement regarding the law of God versus all competing systems of law and philosophy. It establishes the direction for his careful exposition and application of God’s laws to non-Jewish men and nations.

And for proof thereof, what is the cause that the heathen are so hardened in their own dotages? It is for that they never knew God’s Law, and therefore they never compared the truth with the untruth. But when God’s law comes in place, then doth it appear that all the rest is but smoke insomuch that they which took themselves to be marvelous witty, are found to have been no better than besotted in their own beastliness. This is apparent. Wherefore let us mark well, that to discern that there is nothing but vanity in all worldly devices, we must know the Laws and ordinances of God. But if we rest upon men’s laws, surely it is not possible for us to judge rightly. Then must we need to first go to God’s school, and that will show us that when we have once profited under Him, it will be enough. That is all our perfection. And on the other side, we may despise all that is ever invented by man, seeing there is nothing but fondness[18] and uncertainty in them. And that is the cause why Moses terms them rightful ordinances. As if he should say, it is true indeed that other people have store of Laws: but there is no right at all in them, all is awry, all is crooked.[19]

Moving from Calvin’s general statement on the necessity and binding authority of the statutes and ordinances of the Mosaic law to his specific treatment of the judicial laws, we turn to his sermon on Deuteronomy 13:5. It reveals Calvin’s rationale for upholding the death penalty for heretics and blasphemers. In it Calvin argues against those who say that the coming of Christ nullifies the duty of the civil magistrate to uphold pure religion and punish heretics. He bases this duty on the authority of God’s law over modern nations. The command for the magistrate to uphold the first table of the law with the civil punishments handed down by God in the Old Testament was not a Jewish law alone; it was a general rule to which all men must yield.

Then let us not think that this Law is a special Law for the Jews; but let us understand that God intended to deliver us a general rule, to which we must yield ourselves… Since, it is so, it is to be concluded, not only that it is lawful for all kings and magistrates, to punish heretics and such as have perverted the pure truth; but also that they be bound to do it, and that they misbehave themselves towards God, if they suffer errors to rest without redress, and employ not their whole power to shew greater zeal in that behalf than in all other things.[20]

Calvin does appeal to “nature” in defense of capital punishment against blasphemers and idolaters,[21] but such appeals must be interpreted in light of Calvin’s overall assessment of the nature, insufficiency, and use of natural law.[22] They cannot be interpreted to mean that Calvin evaluated “natural law” over Scripture’s express statements. Calvin uses “nature” against those who rebel against the Mosaic requirements. If even fallen men in their rebellion against God note the importance of maintaining pure religion, how much more must those who have revealed truth abide by what Almighty God has spoken? Calvin’s appeal to nature does not show that he thought it necessary to reconcile Moses to the Roman law-code, as if the former had validity only when it agreed with the latter. Rather, Calvin noted the agreement between Moses and human legal codes because the laws of nations are often reflective of God’s perfect standard of justice revealed in the Mosaic law alone.

Calvin’s belief in the permanent value of the underlying moral principles and specific applications of the Mosaic judicials is revealed plainly in analysis of Jesus’ interview with the adulterous woman. Responding to those who said that Jesus abrogated the judicial penalty for adultery by his silence, Calvin reasons:

We are not told that Christ absolutely acquitted the woman, but that he allowed her to go at liberty. Nor is this wonderful, for he did not wish to undertake anything that did not belong to his office…. They who infer from this that adultery ought not to be punished with death, must for the same reason, admit that inheritances ought not to be divided, because Christ refused to arbitrate in that matter between two brothers, (Luke xii. 13.)…. But let us remember that, while Christ forgives the sins of men, he does not overturn political order, or reverse the sentences and punishments appointed by the laws.[23]

Which “laws”? The laws in question must be the judicial laws of Moses. Calvin stated that Jesus did not come to reverse these sentences and punishments contained therein. Speaking of the same situation in a different place, Calvin wrote that “it is certain that our Lord did not want to change anything about the government or the civil order, but without reviling it in any way, He made His office, for which He came into the world, that of forgiving sins.”[24]

Calvin denies that the coming of Jesus overturned the civil order or the authority of the civil penalties given through Moses. Had Jesus addressed the magistrate and if the proper conditions for a judicial rendering existed, He would have urged him to fulfill the law.[25] The case laws, including the penalties, continue to bind God’s people, including the civil magistrate. Hence, Calvin’s appeal to the underlying equity of the judicial laws does not undermine the theonomic appeal to him. For Calvin and modern theonomists, the equity of the law is what remains when we subtract those external, culturally determined aspects of the law of God given to Moses. From the above citation, it is clear that Calvin does not consider the civil penalties to be in this category to the extent that they express eternal principles of divine justice and are not tied to Israel’s unique historical and political needs. These The Mosaic penalities, properly interpreted and applied, are unchanged in their authority. Moses carries the same authority today as he did in his own day. Accordingly, Calvin does not use the principle of equity to deny the simple authority of Moses.

Therefore let us hold this position: that with regard to true spiritual justice, that is to say, with regard to a faithful man walking in good conscience and being whole before God in both his vocation and in all his works, there exists a plain and complete guideline for it in the law of Moses, to which we need simply cling if we want to follow the right path. Thus whoever adds to or takes anything from it exceeds the limits. Therefore our position is sure and infallible.[26]

Calvin and Servetus

It is sometimes argued that Calvin’s agreement with the Genevan council’s decision to execute Michael Servetus for heresy provides no support for the theonomic appeal to Calvin. On the contrary, Calvin’s involvement in the Servetus affair was a self-conscious decision based upon his principled approach to the authority of the judicial penalties contained in the Mosaic law. Defending the decision of the Genevan government to execute Michael Servetus for blasphemy, Calvin writes in his Defensio:

Whoever shall not contend that it is unjust to put heretics and blasphemers to death will knowingly and willingly incur their very guilt. This is not laid down on human authority; it is God who speaks and prescribes a perpetual rule for His Church. It is not in vain that He banishes all those human affections which soften our hearts; that He commands paternal life and all the benevolent feelings between brothers, relations, and friends to cease; in a word, that He almost deprives men of their nature in order that nothing may hinder their holy zeal. Why is so implacable a severity exacted but that we may know that God is defrauded of His honor, unless the piety that is due to Him be preferred to all human duties, and that when His glory is to be asserted, humanity must almost be obliterated from our memories.[27]

According to Calvin, God does not leave it up to men or magistrates to determine what is equitable and what is not. Equity, justice, and truth are contained in God’s law. God has told us what He requires of magistrates in His Word. Calvin clearly states that the Mosaic penalty for blasphemy is a rule laid down by the authority of God, and therefore it must be obeyed. Anyone who contends against this law is as guilty as the blasphemer and heretic. Similarly, while contending for the death penalty for false prophets, Calvin insisted that the penalty must not be relaxed and that anyone who wants to be lenient is “a despiser of God, and an upholder of the devil.”[28]

Calvin appeals to the judicial penalties as perpetually binding on the civil magistrate because God spoke them. One cannot violate them without sinning against God. Godfrey may not agree with Calvin and the theonomists, but he cannot escape the clear import of what Calvin says in this passage. Even Philip Schaff, the church historian and outspoken critic of Calvin’s position, interpreted Calvin’s actions in the Servetus affair as flowing out of his commitment to the judicial laws of Moses.

Calvin’s plea for the right and duty of the Christian magistrate to punish heresy by death stands or falls with his theocratic theory and the binding authority of the Mosaic code. His arguments are chiefly drawn from the Jewish laws against idolatry and blasphemy, and from the examples of the pious kings of Israel.[29]

A careful analysis of Calvin’s works provides clear, irrefutable precedent for the theonomic commitment to the binding authority of the Old Testament judicial laws. Calvin maintains that their authority is not the least bit relaxed in the New Testament era. He may not have agreed with a modern theonomist in his assessment of what aspects of the Mosaic judicials were culturally determined or how to apply the equity of the law in a given circumstance, but that difference in detail does not undermine their agreement in principle. Calvin supports the imposition of the judicial penalties attached to moral law violation upon modern breakers of God’s law. Why? Because God said so. Calvin’s rationale for applying the civil laws and penalties revealed by God in the Old Testament does not differ from that utilized by the modern adherents of God’s judicial law.

Calvin’s Rationale and the Threefold Division of the Law

Having failed to establish that Calvin’s rationale for applying the case laws and penalties of the Old Testament radically differs from that of the theonomists, attempts are made to drive a wedge in Calvin’s theology between the summary of the moral law contained in the Ten Commandments and the case laws. This thesis states that whereas Calvin required the civil magistrate to uphold both tables of the Decalogue, he did not consider the judicial laws binding upon him. When Calvin supported specific judicial laws, it was not because he viewed the Mosaic judicials as categorically authoritative but, rather, because he subsumed their equity under the moral law. Hence, it only appears that Calvin supported the Mosaic judicials when, in fact, he maintained an airtight division between the moral and civil law. The moral law is for all men, but the civil law is only for the Jews. This, it is sometimes claimed, was Calvin’s explicit position.

In the Institutes, Calvin maintained the basic threefold division of the law.[30] The moral law, summarized in the Ten Commandments, has continuing authority in all areas of life. Hence, the civil magistrate should enforce both tables of the law. The ceremonial law has been abrogated at the coming of Christ. But what of the judicial law? Into which category does it fall? Does it continue to bind the civil magistrate, or has its authority passed with the arrival of the New Testament? This is the key issue. Consider Calvin’s remarks against certain pacifistic Anabaptists who maintained that the spiritual nature of the church abrogates the binding authority of the civil law:

They will reply, possibly, that the civil government of the people of Israel was a figure of the spiritual kingdom of Jesus Christ and lasted only until his coming. I will admit to them that, in part, it was a figure, but I deny that it was nothing more than this, and not without reason. For in itself it was a political government, which is a requirement among all people.

That such is the case, it is written of the Levitical priesthood that it had to come to an end and be abolished at the coming of our Lord Jesus (Heb. 7:12ff.) Where it is written that the same is true of the external order? It is true that the scepter and government were to come from the tribe of Judah and the house of David, but that the government was to cease is manifestly contrary to Scripture.[31]

The following is perhaps one of the clearest statements to be found in all of Calvin’s writings. The ceremonial law has been abolished, but the government, the external order, the normativity of the case laws over the nations continues today. The Lord Jesus Christ has taken His place as rightful King over the nations, and all men must submit to His law, enforce His penalties, and promote His cause.

But it is questioned whether the law pertains to the kingdom of Christ, which is spiritual and distinct from all earthly dominion; and there are some men, not otherwise ill-disposed, to whom it appears that our condition under the Gospel is different from that of the ancient people under the law; not only because the kingdom of Christ is not of this world, but because Christ was unwilling that the beginnings of His kingdom should be aided by the sword. But, when human judges consecrate their work to the promotion of Christ’s kingdom, I deny that on that account its nature is changed. For, although it was Christ’s will that His Gospel should be proclaimed by His disciples in opposition to the power of the whole world, and He exposed them armed with the Word alone like sheep amongst wolves, He did not impose on Himself an eternal law that He should never bring kings under His subjection, nor tame their violence, nor change them from being cruel persecutors into the patrons and guardians of His Church.[32]

These quotations demonstrate that theonomists are correct in looking to Calvin for historical reformed precedent for their commitment to God’s judicial laws. While theonomists are willing to abide by the traditional threefold distinction within the law of God, the Scriptures do not treat the judicial and ceremonial laws in the same fashion.[33] Regardless of how one categorically divides the law of God, the ceremonies have been abrogated but the underlying moral equity of the Mosaic judicials has not.

It is true that Calvin rejects the notion that modern nations must submit to the Mosaic judicials as a civil constitution.[34] The external “form” of Israel’s judicial laws, which I take to mean the specific circumstances, needs, and geography of the nation-state of Israel, were specific to that nation, and we are not obligated to adopt the Mosaic civil code as our civil code.[35] We are free to develop additional civil laws as our times and circumstances may require, provided they reflect and are consistent with the underlying moral principles revealed in the Mosaic judicials. Hence, theonomists can agree with Lang that Calvin rejected “the unqualified subordination of the state’s laws to the law of Moses.”[36]

Though Calvin rejected the authority of the Mosaic judicials as a civil code, he did not – either in the Institutes or his sermons and commentaries – free us from the authority of the moral principles exemplified in the Mosaic judicials. Indeed, because so many of these laws are perfect as they stand, i.e., not having an outward form specific only to Israel, they are immediately authoritative over us. In this category are many of the case laws, including the civil penalties attached to moral law violations. Unfortunately, modern assessments of Calvin do not seem to be able to differentiate these two aspects of Calvin’s political ethic (i.e., the judicial law as Israel’s state constitution and the judicial law as providing authoritative direction and enforcement of the moral law , and the result is confusion over Calvin’s position on the Mosaic judicials.[37]

Undoubtedly, Calvin’s order of presentation differs from that of modern-day theonomists. Living in a day of cultural relativism and ecclesiastical antinomianism, Bahnsen begins his defense of the Mosaic judicials by asserting the normativity of all God’s laws. He then makes concessions where Scripture allows. Calvin, writing against the radical Anabaptists, stresses the cessation of the authority of the Mosaic judicials as a civil constitution. From this position, he proceeds to insist that the state should recognize and support biblical Christianity, uphold both tables of the Decalogue, and conform to the Mosaic judicials where, of course, they reflect God’s eternal principles of justice and are not tied to Israel’s specific cultural, historical, and redemptive situation.

In these two aspects, theonomic ethics is built upon Calvin’s political ethic. It is not necessary to adopt the Mosaic judicials as our state constitution. “Theonomists do not practice nor advocate anything like a ‘direct’ move from the unchanging character of God, or the old covenant code, to modern law-codes.”[38] Nevertheless, it is the duty of kings and princes to rule by the underlying moral equity of the Mosaic judicials, as they explain and clarify the direction in which we should apply God’s law in our civic arrangement, as well as punish offenders against both tables of God’s law. Calvin and theonomists do not agree on every detail pertaining to the implementation of this principle. There is, however, a common reverence for all the law of God in Holy Scripture and a serious attempt to apply the Mosaic judicials to the modern state.

Calvin’s Perpetual Duties and Precepts of Love

In the Institutes, Calvin differentiates the outward forms, observances, and ceremonies of the law from the underlying moral principles that are at the heart of all the laws.[39] Once we cut away that which pertained to the Jewish nation alone, we will be left with the “perpetual duties and precepts of love.”[40] After we do this with the ceremonial law, we are left with Christ, the substance and purpose of them. We now observe the moral requirements of the ceremonial law through faith in Him and His once-for-all sacrifice. We continue coming to Christ each day, confessing our sins, and hoping in His perfect sacrifice as the basis of our acceptance with God.

After abrogating that which separated Israel as a political body from the surrounding nations and that which is expressed in language inapplicable to our culture, the perpetual moral duties remain. All men, including the civil magistrate, must submit to these perpetual duties. Clearly, for Calvin something does remain in force in the judicial law: perpetual duties and precepts of love. Second, all human laws, though they may vary in outward form, “must be in conformity to that perpetual rule of love.” In other words, though some modern nations may not have flat-roofed homes requiring rooftop railings, all citizens are required to protect those on their property in a proactive manner. Once again, this is exactly how theonomists reason. Mainstream theonomists do not advocate the imposition of the Mosaic judicials as a civil constitution on the American society or any other world culture. We do believe that the authority, necessity, and all-sufficiency of Scripture lead to the duty of all governments to show their allegiance to Jesus Christ by submitting to His laws in Scripture that pertain to their function. These laws must be properly applied, and the process will not be without its challenges. Nevertheless, whatever laws they adopt must be in accordance with the underlying moral equity of God’s laws.

II. Calvin’s Anti-Theonomic Statements in the Institutes

The Final Edition of the Institutes Governs Calvin’s Judicial Understanding

This is the heart of the modern argument against the theonomic appeal to John Calvin. Calvin’s statements in the Institutes are thought to be so clearly anti-theonomic that whatever he said elsewhere cannot be cited to overturn his commitment to natural law. Duncan claims that if Calvin’s sermons on Deuteronomy “are read in the light of Calvin’s explicit theory on the proper civil application of Biblical law revealed in the Institutes, (opinions in print as early as 1536 and confirmed in the definitive 1559 edition of the Institutes), they will be found to be manifestly non-theonomic.”[41]

A Dating Dilemma

Theonomists will be more than happy to utilize this sort of argumentation. The 1559 edition of the Institutes was not the last thing Calvin had to say on the subject. In 1563, just a year before his death, Calvin’s commentary on the harmony of Exodus through Deuteronomy was published. These, no less than his sermons on Deuteronomy, reflect Calvin’s commitment to the case laws and penalties of the Old Testament as binding on the civil magistrate today. This argument, therefore, is a double-edged sword. Since this commentary appeared later in print than the Institutes, any supposedly anti-theonomic statements in the Institutes must be interpreted in their light. This commentary affirms Calvin’s commitment to the Mosaic judicials. Commenting against those who believed that we should no longer follow Moses’ prescribed penalty against adulterers, Calvin writes:

By the universal law of the Gentiles, the punishment of death was always awarded to adultery; wherefore it is all the baser and more shameful in Christians not to imitate at least the heathen. Adultery is punished no less severely by the Julian law than by that of God; whilst those who boast themselves of the Christian name are so tender and remiss, that they visit this execrable offense with a very light reproof.[42]

Speaking of those in his day who opposed the infliction of the death penalty against false prophets, Calvin writes, “God commands the false prophet to be put to death… Some scoundrel or other gainsays this, and sets himself against the author of life and death. What insolence is this!”[43]

In final analysis, it is evidence of biased scholarship to utilize Calvin’s statements on the Mosaic judicials in the Institutes to undermine or weaken what he constantly affirms in his commentaries and preached to the people, especially when Calvin, though fallible, was meticulous and self-consistent as a biblical scholar. It is certain that Calvin makes many statements that clearly endorse the continuing authority and applicability of Old Testament case laws to the modern nation. Do we ignore them? Reinterpret them? This is the solution usually offered. Regardless of their clarity, we should turn Calvin’s words on their head and interpret them in a manner contrary to good grammar, common sense, and current views among Calvin’s close friends, like Martin Bucer, who strongly affirmed the abiding validity of the Mosaic judicials.[44] As I shall endeavor to demonstrate, there is a better way to reconcile Calvin’s comments in the Institutes with those in his commentaries and sermons.

A Brief Response to Douglas Kelly

Kelly’s treatment of Calvin’s position is subject to the same criticisms made of Duncan and Godfrey.[45] Though a theocracy is more properly defined as a society that recognizes the authority of God as supreme over all institutions, theonomists agree with Kelly that Calvin did not envision a society ruled by the church.[46] He advocated the institutional submission of both to the kingly rule of Jesus Christ. Both should achieve those goals in submission to the Word of God. As Wallace correctly observed, “Calvin’s concern in Geneva was to bring Church and State closely together again in mutual interdependence, in such a way that the Church had its spiritual Independence restored to it, and civil government was allowed to retain its full power over decisions proper to its own sphere.”[47]

When speaking of the judicial law, Kelly writes, “The judicial law is not authoritative on the nations since the general principle of equity underlying it has to be adapted to differing situations and differing times.”[48] This remark demonstrates tremendous confusion on Kelly’s part concerning what is required for the judicial laws to be binding on modern nations. Theonomists have said, following Calvin, that we must distinguish between the underlying moral principles found in all parts of God’s law and the cultural trappings that no longer apply to us. Calvin did this, and theonomists follow him. Accordingly, both maintain that the outward forms of civil laws may change from society to society, but the perpetual moral duties and precepts of love still remain in force. The necessity for cultural sensitivity and application does not undermine the abiding authority of the moral principles contained in the Old Testament case laws and penalties.

Finally, Kelly utilizes the same dating argument employed by Duncan. He writes:

Although Calvin may well have developed a new emphasis by the late 1550’s on the practical usefulness of Old Testament legislation, it is very doubtful that he changed his mind on the essentials. For if he had, there would have been time to have rewritten the relevant sections in his final revision of his Institutes in 1559 (which he did not). In short, Calvin negates the continuing obligation of Old Testament judicial and ceremonial law.…[49]

He admits that Calvin may have grown in his understanding and appreciation of the Mosaic civil polity. However, Kelly’s evaluation of Calvin’s attitude toward that legislation is incorrect. It was not only practically useful but also divinely commanded. Calvin vehemently opposed the attitude of some who say that because the case laws were part of Israel’s political laws the New Testament magistrate is under no obligation to follow them. Commenting on the necessity of the death penalty against false prophets, Calvin writes:

What is the meaning of this madness, in imposing a law upon God, that He should not make use of the obedience of the magistrate in this respect? And what avails it to question about the necessity of this, since it pleases God?…. It is superfluous to contend by argument, when God has once pronounced what is His will, for we must needs abide by His inviolable decree.[50]

Moreover, we have seen that Calvin did write something after the 1559 edition of the Institutes. His commentary on Exodus through Deuteronomy clearly endorses a modern application of the Old Testament case laws. Calvin did not need to revise his previous statements because he was not directing them against contemporary theonomists but, as we shall see, against the radical Anabaptists.

Kelly does not appreciate Calvin’s endorsement of civil involvement in the preservation of the purity of the Christian religion. He says, “Calvin has no concept of a separation between religion and state; or of a non-Christian magistrate, or of toleration of plural churches.”[51]

In this context, it should be noted that Calvin’s two-kingdom doctrine mitigates any institutional blurring of the church and state. They should, however, work together in their respective spheres to promote the divinely given goal of society. According to Calvin, the state has as its appointed end, so long as we live among men, to cherish and protect the outward worship of God, to defend sound doctrine of piety and the position of the church, to adjust our life to the society of men, to form our social behavior to civil righteousness, to reconcile us to one another, and to promote general peace and tranquility.[52]

Calvin, unlike many evangelical and Reformed Christians in our day, did not believe in a pluralistic society in which men were free to worship whatever God they chose. He rejected the notion that the state should or even could be neutral toward religion. In describing Calvin’s overall view of the relationship between church and state, Neisel makes the following comments:

There can be no decisive separation between state and church because the state has the same Lord as the church. Christ as Head of His church is also precisely the Lord of this world… All magistrates and princes are therefore bidden to subject themselves in all humility to the great king Jesus Christ and to His spiritual scepter. Their government can be nothing other than a service under this one Lord… If the government does not decide for Christ, then it decides against Him. There is no other alternative.[53]

God’s law prescribes the true worship of God, and the civil magistrate is to enforce God’s law in this respect. God’s law forbids idolatrous worship of the one true God and the proliferation of false gods and religions. For Calvin, as with modern theonomists, “Thou shalt have no other gods before me” applies as much to the magistrate as to the individual Christian. The civil magistrate never has the right, in the interests of pluralism and liberty of conscience, to allow crimes against God’s law to go unpunished. It must be emphasized, however, that it is not Calvin’s medieval blurring of church-state lines that caused him to support the role of the magistrate in the preservation of religion. Both kingdoms, the spiritual and the political, are to enforce God’s law in their respective spheres.[54] When both kingdoms are consecrated to Jesus Christ and dedicated to obeying His laws, there is justice and peace in society, and the church is protected so that she can attend to the work of discipling the nations.

 The Historical Setting of Calvin’s Institutes

Whenever opponents of theonomy seek to refute the theonomic appeal to Calvin’s judicial views as historical and Reformed precedent for their own, they cite his Institutes. Regardless of Calvin’s other statements, these three sentences purport to set forth Calvin’s true position on the relationship between God’s law and the civil magistrate:

I would have preferred to pass over this matter in utter silence if I were not aware that here many dangerously go astray. For there are some who deny that a commonwealth is duly framed which neglects the political system of Moses, and is ruled by the common laws of nations. Let other men consider how perilous and seditious this notion is; it will be enough for me to have proved it false and foolish.[55]

Basic hermeneutic principles teach us that to understand the meaning of a particular text, we must have a grasp of the historical context in which the author wrote. Accordingly, before we consider the particulars of this and other statements Calvin made in this section, let us briefly remind ourselves of Calvin’s purpose for writing the Institutes. This will shed enormous light upon Calvin’s purpose for making such a statement.

On October 18, 1534, in protest against the Roman Mass, placards were pasted over all Paris. The Roman Catholics were quick to persecute all the Protestants they could catch. Adding fuel to this controversy was the Anabaptist debacle in Muenster, Germany. There, certain wicked and seditious persons, under the veil of reforming the church, overthrew the existing government, instituted a Jewish theocracy, and killed many innocent persons. King Francis I and his advisors justified their slaughter of the Protestants in France by accusing them of an Anabaptist attempt to overthrow the civil government!

Calvin saw the peril of this situation. The Reformers in France must be separated from their revolutionary counterparts in Germany. In order to accomplish this, Calvin wrote his Institutes. Calvin expressed two purposes for its writing. He wished to provide an accurate summary of the reformers’ theology and to vindicate the French Protestants, who were being wrongfully confused with the Anabaptist radicals and persecuted for their faith. In short, the Institutes is an apology of the Reformed faith and a plea to King Francis to end the violent persecution of Christians in his realm.

And indeed I shall not fear to confess that here is contained almost the sum of that very doctrine which they shout must be punished by prison, exile, proscription, and fire, and be exterminated on land and sea. Indeed, I know with what horrible reports they have filled your ears and mind, to render our cause as hateful to you as possible.[56]

In the Institutes, Calvin gave a masterful presentation of the Reformed faith, demonstrating that the true enemies of the King are those who suppress the truth of the gospel, not the Reformers who seek to support a godly society based upon obedience to God’s law and faith in Jesus Christ. Calvin then responds to the Roman Catholic charge that the French Protestants are, like the Anabaptists, plotting to overthrow the king.

And when this profited him nothing, he [Satan] turned to stratagems: he aroused disagreements and dogmatic contentions through his catabaptists [i.e., Anabaptists] and other monstrous rascals in order to obscure and at last extinguish the truth…

But I return to you, O King. May you be not at all moved by those vain accusations with which our adversaries are trying to inspire terror in you: that by this new gospel (for so they call it) men strive and seek only after the opportunity for seditions and impunity for all crimes…[57] And we are unjustly charged, too, with intentions of such a sort that we have never given the least suspicion of them. We are, I suppose, contriving the overthrow of kingdoms—we, from whom not one seditious word was ever heard… But if any persons raise a tumult under the pretext of the gospel[58]—hitherto no such persons have been found in your realm—if any deck out the license of their own vices as the liberty of God’s grace—I have known very many of this sort—there are laws and legal penalties by which they may be severely restrained according to their deserts. Only let not the gospel of God be blasphemed in the meantime because of the wickedness of infamous men.[59]

Given the emergency situation existing in Paris, the Reformed churches, and Muenster, Calvin felt compelled to separate the mainstream reformation movement from the radical Anabaptists in Muenster. He begins the Institutes with an appeal to the king to listen to him and cease from persecuting just men. He concludes his treatise with a section on the legitimacy and responsibility of the civil magistrate. “The entire following section (chapter 20) is a vindication of government and a polemic against the Anabaptists.”[60]

The Historical Referent of Calvin’s Statements

As Calvin addresses King Francis, he considers the radical Anabaptists wicked and infamous men who were being used by Satan to stop the progress of the gospel of Jesus Christ. Under the pretext of reforming the church, these men sought to overthrow kingdoms, subvert the laws, and institute all manner of ungodly behavior. Nowhere are the anti-Christian tendencies of the radical Anabaptists more clearly seen than in the Muenster incident, which prompted Calvin to write the Institutes. These men were revolutionaries, maintaining that the return of Christ and re-establishment of the Old Testament theocracy were imminent. As we look more closely at the Anabaptists in Muenster, it will be obvious that Calvin addressed his supposedly anti-theonomic statements in the Institutes to their dangerous views.[61] “Given the historical circumstances, the persecution of French Protestants, and the revolutionary furor in Muenster, Calvin’s remarks in 4:20:14 must clearly be seen for what they are: a clear denunciation of the seditious utilization of the political system of Moses by the Anabaptists.”[62]

Bernard Rothmann, Jan Matthys, and Jan van Leiden were the three primary instigators of the Muenster revolution. These men advocated the forcible overthrow of the existing Muenster government and the imposition of a Jewish theocracy at the point of the sword. They christened Muenster “the holy city of Muenster.”[63] They called on their sympathizers all over Europe to join them in their holy war. “The faithful were exhorted to come up (well armed) to the city of God, the new Jerusalem, where the second David (Jan van Leiden) was reigning in Zion, from where a sword would be wielded against the ungodly and the golden age of the millennium would be ushered in.”[64]

After Jan Matthys was killed in a sortie against “God’s enemies,” John Beukels took control of Muenster. His word was the voice of God. He disbanded the duly elected city council. He chose twelve new men, calling them the “Elders or Judges of the Tribes of Israel.”[65] These twelve set about to develop a new code of laws for the holy commonwealth of Israel. Among other things, this code instituted “a stricter communism of goods,”[66] as well as the union of church and state.

Unlike the Swiss and South German Anabaptists, who believed in the separation of church and state, for the Meunsterites, church, state, and community were now coterminous. Since the regenerate church could contain only the righteous (following Rothmann), the twelve judges under John Beukels took a very harsh view of any sins committed after (re-)baptism. This meant that all citizens were to be subjected to extremely strict laws.[67]

These laws called for the death penalty for numerous crimes including blasphemy, seditious language, spreading scandal, and complaining.[68] In this code of laws, the citizens of Muenster were referred to as “Israelites.”[69] Moreover, this holy commonwealth was to war against all those who refused to submit to the laws of God. Those who refused to submit were put to death, sometimes on the spot. During the waning months of the Anabaptist reign, polygamy was instituted. This is further evidence that the Muensterites saw themselves as reinstituting the patriarchal system of the Old Testament.[70] While not all pastors went along with Rothmann’s insistence on polygamy, it was eventually accepted by many. The majority of the common people, however, continued to resist this development.[71]

Calvin had good reason for wishing to separate the Reformed movement within the church from the radicals in Muenster. Neither he nor the French Protestants had anything in common with them. Denying the separate existence of church and state, they made both one and instituted a twisted Jewish theocracy in the city. Church leaders usurped the civil sword and executed, sometimes personally, those who refused to submit or follow the laws.

Clearly, therefore, Calvin’s comments to the King of France in 4:20:14 are specifically directed against the Anabaptists. His primary purpose, the intent that must govern all other interpretations, was to expose the anti-Christian practices of the Muensterites and to separate the French Protestants from them. The radicals were the ones who denied that a commonwealth is duly framed which neglects the political system of Moses. Revolution, not evangelization and education, was the Anabaptist answer to sin in a society. Moreover, the Muenster Anabaptists were guilty of failing to distinguish in God’s law that which remains perpetually binding and that which does not. They were guilty of seeking to establish a Jewish theocracy. Of course, according to Calvin, this is impossible and illegitimate. Those aspects of the ceremonial and judicial laws that applied only to Israel have passed away. “We must bear in mind that common division of the whole law of God published by Moses into moral, ceremonial, and judicial. And we must consider each of these parts, that we may understand what there is in them that pertains to us, and what does not.[72]

In addition, contrary to and condemned by Calvin was their view of the union of church and state. Freedom in Christ does not free one from the authority of the civil magistrate. Nor does that freedom give the Christian the right to overthrow the magistrate. His office is divinely appointed and regulated by God. Hence, the Christian must submit to the civil magistrate, even if he is not upholding God’s laws as he should. It was the Anabaptists in Muenster, not the modern-day theonomists, who are guilty of the Jewish error that Calvin abhors. The Anabaptists, not the theonomists, erroneously held to the externals of the judicial law rather than separating them from the perpetually binding underlying moral principles.

Some Reformed scholars misapply Calvin’s comments in 4:20:14 because they do not adequately appreciate the historical referent of Calvin’s words. Calvin is not attacking those who wish to apply the laws of God in the Bible to the civil magistrate but, rather, those who advocated wholesale revolution and the imposition of a Jewish theocracy at the point of the sword. Any other understanding of Calvin’s words is wrong and misleading.

The Muensterites were revolutionaries. Using loyalty to God’s law, imminent eschatological upheaval, and the need to reform the church as pretenses, they overthrew the lawful civil government in Muenster. Then they imposed a Jewish theocracy at sword-point. Reformed Christians who believe in theonomic ethics, in contrast, condemn all attempts to reform society through revolution. The godly theonomist preaches regeneration, sanctification, and multi-generational discipleship. It is utterly futile to adopt a method of societal transformation that seeks to impose God’s law on a stiff-necked people.[73] They maintain that only Holy Spirit-wrought revival coupled with progressive sanctification can revive and restore our society so that it will delight itself in obedience to God’s laws.[74] Until that day arrives, Christians must obey the current civil government unless, of course, that government commands us to violate God’s express commands. As the Lord progressively disciples the nations through the faithful preaching and application of God’s word, the society that emerges will not and should not be a Jewish theocracy. Rather, the underlying moral principles of God’s law found throughout the Bible will be applied to every aspect of society.[75] The Jewish application of God’s law was for the Jews. We must follow and apply that law to our own needs and society.  

Calvin and the Laws of Nations

In sections 14 through 16 of the Institutes, Calvin speaks of the laws of nations, natural law, equity, and penology. Some have concluded that Calvin’s appeal to natural law in these sections demonstrates that he was not presuppositionalist, at least in the ethical sphere.[76] Calvin concludes this discussion by writing:

For the statement of some, that the law of God given through Moses is dishonored when it is abrogated and new laws preferred to it, is utterly vain. For others are not preferred to it when they are more approved, not by a simple comparison, but with regard to the condition of times, place, and nation; of when that law is abrogated which was never enacted for us. For the Lord through the hand of Moses did not give that law to be proclaimed among all nations and to be force everywhere; but when He had taken the Jewish nation into His safekeeping, defense, and protection, He also willed to be a lawgiver to it; and—as became a wise lawgiver—He had special concern for it in making its laws.[77]

Throughout this section, we must remember two important points. (1) Calvin is concluding his pleas to King Francis I. His intent is to set the record straight concerning the doctrine and morals of the men of the reforming party, as well as to separate them completely from the radical Anabaptists in Muenster. They are the enemies of the gospel and of civil peace. (2) When speaking of the whole law of God, Calvin writes, “we must consider each of these parts, that we may understand what there is in them that pertains to us, and what does not.”[78] Calvin appeals to the common threefold distinction within the law and recognizes that some parts of the ceremonial and judicial laws are no longer binding on the civil magistrate. The shadows for the ceremonial laws have been fulfilled in the redemptive work of Jesus Christ. Within the judicial law, those cultural trappings that tended to separate Israel as a political body have passed away. Once the outward form of expression, the cultural trappings, are removed, we are left with the perpetual duties and precepts of love that are binding on all men and nations. Within the judicial law, those duties and precepts of love that reflect God’s abiding moral law are as authoritative today as they were for the Israelites. This is an extremely important observation on the part of Calvin. The underlying moral principles of the judicial law, what Calvin termed “perpetual duties and precepts of love,” remain as binding for us as they did for them.

Calvin stresses the importance of this distinction. The outward form of the judicial laws has passed away. Hence, the Anabaptist effort to impose a Jewish theocracy on Muenster is unbiblical and dangerous. They have failed to distinguish between what applied only to the Jews and what is binding on us today. While we are free from the law that pertained to Israel alone, we are still required to conform our laws to those perpetual duties and precepts of love. Accordingly, Calvin could say that every nation is free to make such laws as it sees fit, “yet those must be in conformity to that perpetual rule of love, so that they indeed vary in form but have the same purpose.”[79] In other words, while it is not necessary to adopt the Jewish application of the underlying principles of God’s law, nevertheless, all human laws must conform to the equity of the underlying moral principles found in the judicial laws of God.

Thus far we have seen that, for Calvin, the judicial laws of the Mosaic economy represent a cultural application (given by God) of the rule of equity to the nation of Israel. The outer, culture-bound form of these laws need not be binding upon other cultures even though the equity underlying the form is. All laws, whatever time, whatever culture, must be ordered according to the precepts of love (equity) revealed both in Scripture and the human conscience.[80]

Calvin’s comments here serve as an important background to the Westminster Assembly’s famous statement on the Mosaic judicials in 19:4. Calvin writes that the principles of equity that dictate our application of the Mosaic judicials are found in the moral law.[81] Yet Calvin did not use the notion of equity to abrogate the continuing authority of the Old Testament case laws and adjoining penalties. Equity is found in the law and not outside of it. The principle of equity means that we need not follow the particular Jewish form of those principles. The perpetual duties and precepts of love remain unaltered and obligatory on man in every area of life.

With this background in mind, we can properly understand Calvin’s statement in 4:20:16. Calvin condemns those who fail to make this distinction within the judicial law. The Anabaptists mistakenly thought that unless a particular state’s constitution is a carbon copy of the judicial laws of Moses, then God’s law is being dishonored. However, it is not the outward form or cultural trappings to which we are bound today. Those were for Israel only. Modern nations may, when “conditions of times and place” require, make laws to suit their particular needs. These laws must conform to the equity of God’s law, summarized in the Decalogue, then explained, applied and given teeth in the case laws.

By recalling Calvin’s chief referent in this section and his distinction between outward form and underlying equity within the judicial law, we see that Calvin’s statements do not overturn theonomic ethics. With Calvin, theonomists maintain that the aspects of the judicial laws that were specific to Israel as a political body have passed away. Modern nations are no longer obligated to follow them. The needs of our nations may be and often are different. The new covenant brings certain changes in administration as well. However, this does not mean that we can neglect the underlying moral principles contained, illustrated, and enforced in the judicial laws. We must carefully apply them to our current situation. Hesselink correctly interpreted Calvin on this point when he wrote that “the form of the law is relative to time and circumstance, but the truth of the law ever remains the same.”[82]

Calvin’s applicable writings show us how to distinguish between “outward form” and “perpetual duties and precepts of life.” His sermons and commentaries are replete with applications of these duties and precepts in the judicial law to the civil magistrate of Geneva. Commenting on the law requiring rooftop railings, Calvin writes:

This is an exposition of the commandment, “Thou shalt not kill,” and tells us we must preserve our neighbors’ lives to the uttermost of our power. We are to take safety into account when building our buildings. Therefore let us look well about us that our commodities as our own buildings be without danger.[83]

Calvin did not apply this literally to his own time, requiring the citizens of Geneva to construct railings around the roofs of their homes. Rather, this case law illustrates the importance of safeguarding from injury those who are on our property. Accordingly, a modern application might be the duty of constructing a fence around a backyard swimming pool. We are not preferring others’ laws over God’s when we make such an application. Rather, we are taking our particular cultural setting into consideration. We do not have flat roofs; hence, rooftop railings are not applicable in our culture. The case law is still binding, however, in that its underlying moral principle requires us to show due concern for the welfare of our neighbor.

What is interesting about Calvin’s commentaries and sermons on God’s law is how often he takes both the underlying moral principle and the outward form and maintains their continuing authority. This is clearly seen in his wholesale approval of the penalties for lawbreakers. We have already seen Calvin’s support of the Old Testament penology. For instance, he advocated the death penalty for adultery,[84] idolatry and apostasy,[85] incorrigible children,[86] and false prophets.[87] Equity does not mean that we must recast every law. Many of them, those that do not reflect Israel’s cultural and political setting, are perfect as they stand. They cannot be improved upon in any way. Equity dictates that we submit ourselves to these because God said so. Speaking of the death penalty for false prophets, Calvin preaches,

As that their denial that the truth of God stands in need of such support, it is very true; but what is the meaning of this madness, in imposing a law upon God, that He should not make use of magistrates in this respect? And what avails it to question the necessity of this, since it so pleases God? God might, indeed, do without the assistance of the sword in defending religion; but such is not His will…. But it is superfluous to contend by argument, when God has once pronounced what is His will, for we must needs abide by His inviolable decree…. I reply that what God has once commanded must not be brought to naught on account of any abuse or corruption of men.[88]

Equity did not lead Calvin away from God’s law but to it as the only rule of faith and practice. As Jordan writes, “Calvin almost always winds up advocating the same things that are advocated in the Mosaic laws.”[89] He does so because of his belief that in the underlying moral principles of the Old Testament case laws, no clearer, wiser, or more just statement of what God requires of man can be found.

III. Calvin’s Anti-Theonomic Appeal to Natural Law

Introduction

Calvin references natural law and the common laws of nations. Trained in the scholastic tradition of jurisprudence, it is only natural that Calvin should retain these concepts. Some have seen this as a weakness in Calvin’s theology,[90] and indeed, there are many terrible problems with a natural law theory that sees fallen man as a capable interpreter of natural revelation.[91] However, although Calvin retained the concept of natural law, he departed from the medieval and classical understanding and reinterpreted the phrase according to the perspective of Scripture.[92] Accordingly, when a broad sampling of Calvin’s comments are compiled, we shall see that natural law, for Calvin, could never serve as a sufficient basis for a Christian ethic. Moreover, given the fact that the civil magistrate was to enforce both tables of God’s law, natural law is unable to provide a sufficient foundation for a Christian commonwealth.

The Nature, Origin, and Universality of Natural Law

In Book 2, chapter 2 of his Institutes, Calvin provides us with a concise statement of his theory of natural law. His comments are given in the context of a discussion on the bondage of the human will to sin. Calvin adopts Augustine’s distinction between supernatural and natural gifts.[93] The former have been completely eradicated by sin. Sin has left man in spiritual darkness, unable to know and unwilling to obey the God of the Bible. As far as a right knowledge of God is concerned, “Human reason, therefore, neither approaches, nor strives toward, nor even takes a straight aim at, this truth: to understand who the true God is or what sort of God he wishes to be toward us.”[94]

Our natural gifts, however, have not been wholly lost. For “there is nothing more common than for a man to be sufficiently instructed in a right standard of conduct by natural law.”[95] Man’s spiritual blindness is complete, but because all men “have law righteousness engraved upon their minds, we surely cannot say they are utterly blind as to the right conduct of life.”[96] Commenting on Romans 2:14, the classic New Testament text on the subject, Calvin gives this interpretation:

They have then a law, though they are without law: for though they have not a written law, yet they are yet by no means wholly destitute of the knowledge of what is right and just; as they could not otherwise distinguish between vice and virtue; the first of which they restrain by punishment, and the latter they commend, and manifest their approbation of it by honoring it with rewards.[97]

Natural law, therefore, is present in all men, even those who have not been exposed to the written law of God. Its light has not been completely extinguished, for fallen man cannot hide from the strong conviction of right and wrong that God placed in his heart. Moreover, this law originates with God.[98] It is not an abstract sense of right and wrong but a conviction of the triune God’s existence, authority, and power “which God has engraved upon the minds of men.”[99] “From this we conclude that it is not a doctrine that must first be learned in school, but one of which each of us is master from his mother’s womb and which nature itself permits no one to forget, although many strive with every nerve to this end.”[100]

So far, nothing Calvin affirms about natural law is contrary to theonomic ethics. Calvin and theonomists agree that natural law reveals the one true God, His eternal power and Godhead. Both would agree that all men have this internal law because of their creation in the image of God. Neither would grant that natural law is sufficient to lead fallen man to a right knowledge of God. Both would allow that a remnant of God’s gracious light allows unbelievers to do many “good” things in this life.[101]

The Purpose of Natural Law

The primary function of natural law in the life of the unbeliever is to render him guilty before God.[102] For while most men assent that human vices are wrong and should be punished by the magistrate, the adulterer will “privately flatter himself in his own adultery.”[103] While he knows the truth, he has no desire or ability to practice it. He resists or suppresses the truth in unrighteousness. “This would not be a bad definition: natural law is that apprehension of the conscience which distinguishes sufficiently between just and unjust, and which deprives men of the excuse of ignorance, while it proves them guilty by their own testimony.”[104] For Calvin, the fact that fallen man does retain some sense of right and wrong does not lead him to conclude that natural law is a sufficient basis for morality, either individually or politically. This is the meaning of Calvin’s arguments about the natural law imprinted on the soul of man. Conscience, in which the law of nature makes itself heard, does not give sufficient direction to enable us to walk uprightly before God. It does not provide the starting point for a universal ethic that could develop into a Christian one.[105]

Natural law demonstrates the guilt and blindness of the unbeliever. God has graciously allowed him to retain some sparks of his original knowledge, but that light does him little good. The unbeliever’s partial conformity to what he has retained serves to condemn him from failing to worship and serve the Creator. He lives on God’s earth, enjoys the blessings of God’s light, but refuses to surrender his life to him. For if men’s hearts have been imbued with the ability to distinguish just from unjust solely that they should not pretend ignorance as an excuse, it is not at all a necessary consequence that truth should be discerned in individual instances. It is more than enough if their understanding extends so far that evasion becomes impossible for them, and they, convicted by the witness of their own conscience, begin even now to tremble before God’s judgment seat.[106]

Theonomists firmly agree with Calvin’s assessment of the natural man and his gifts. With Calvin, we admit that the natural gifts of man, though greatly corrupted by original and actual sin, have not been totally extinguished. Fallen man retains some sparks of right and wrong, justice and goodness that were implanted in him by his Creator. However, this remnant of light, if we may call it so, condemns him. While natural law serves a positive function, as we shall see momentarily, the primary purpose of natural law is to leave men with no excuse before God’s tribunal and to make them ashamed of their failure to worship and serve their Creator. They are sinning against better knowledge. Calvin’s comments on Paul’s usage of the Greek poets in his great sermon on Mars’ Hill make this exact point.

He citeth half a verse out of Aratus, not so much for authority’s sake, as that he may make the men of Athens ashamed; for such sayings of the poets came from no other fountain save only from nature and common reason. Neither is it any marvel if Paul, who spake unto men who were infidels and ignorant of true godliness, do use the testimony of a poet, wherein was extant a confession of that knowledge which is naturally engraven in men’s minds.[107]

Natural Law and Civil Government

Because Calvin views the purpose of natural law in such a negative, condemnatory sense, some modern Calvin scholars have concluded that natural law plays little if any role in Calvin’s theology.[108] Others see a more positive role. In the sections under discussion, Calvin places civil government as one of those natural gifts in which this law still retains some use.

Hence no man is found who does not understand that every sort of human organization must be regulated by laws, and who does not comprehend the principles of those laws. Hence arises that unvarying consent of all nations and of individual mortals with regard to laws. For their seeds have, without teacher or lawgiver, been implanted in all men… Yet the fact remains that some seed of political order have been implanted in all men. And this is ample proof that in the arrangement of this life no man is without the light of reason.[109]

This is an important statement, for it shows that natural law serves more than a negative role in Calvin’s theology. Its primary purpose is to condemn men before God, but its presence allows pagan societies to avoid complete moral disintegration. By nature, men recognize that there must be laws preserving property, morality, and life if there is to be peace in society.

He indeed shows that ignorance is in vain pretended as an excuse by the Gentiles, since they prove by their own deeds that they have some rule of righteousness: for there is no nation so lost to everything human, that it does not keep within the limits of some laws. Since then all nations, of themselves and without monitor, are disposed to make laws for themselves, it is beyond all question evident that they have some notions of justice and rectitude, which the Greeks called preconceptions, and which are implanted by nature in the hearts of men.[110]

If we conclude our analysis at this point, however, we will be doing terrible injustice to Calvin’s specific position on natural law. For Calvin is not saying that fallen man’s interpretation of natural law provides an adequate basis for civil government, only that the spark of right and wrong that is not totally extinguished keeps human societies from complete collapse under the effects of sin. For when we turn in the Institutes to his fuller discussion of the political use of natural law, we see that, given Calvin’s understanding of what civil government is supposed to be, it is insufficient. The civil government is to affirm its allegiance to Christ. It must submit to His rule and be the nursing fathers and mothers to His church. The civil government must cherish and protect the outward worship of God, defend sound doctrine of piety and the position of the church, adjust our life to the society of men, form our social behavior to civil righteousness, reconcile us with one another, and promote general peace and tranquility.[111]

Hence it ought to be observed that something remarkable is here demanded from princes, besides an ordinary profession of faith; for the Lord has bestowed on them authority and power to defend the Church and promote the glory of God. This is indeed the duty of all; but kings, in proportion as their power is greater, ought to devote themselves to it more earnestly, and to labour in it more diligently. And this is the reason why David expressly addresses and exhorts them to “be wise, and serve the Lord, and kiss His Son.” (Ps. ii. 10-12)[112]

How is the civil magistrate to perform this important task? Through enforcing both Tables of the Law. Now in this place we ought to explain in passing the office of the magistrates, how it is described in the Word of God and the things which it consists. If Scripture did not teach that it extends to both Tables of the Law, we could learn this from secular writers…This proves the folly of those who would neglect the concern for God and would give attention only to rendering justice among men. As if God appointed rulers in His name to decide controversies but overlooked what was of far greater importance—that He Himself should be purely worshipped according to the prescription of His law.[113]

In Book 2, Calvin affirms that natural law is wholly unable to lead us to the first table of God’s law and is only slightly clearer with respect to the second table.[114] Therefore, it can in no wise equip the civil magistrate in the righteous fulfillment of his duties before God. He must submit to the law of God revealed in Scripture.

And if we want to measure our reason by God’s law, the pattern of perfect righteousness, we shall find in how many respects it is blind! Surely it does not at all comply with the principal points of the First Table; such as putting our faith in God, giving due praise for His excellence and righteousness, calling upon His name, and truly keeping the Sabbath [Ex. 20:3-17]. What soul, relying upon natural perception, ever had an inkling that the lawful worship of God consists in these and like manners?… Men have somewhat more understanding of the precepts of the Second Table [Ex. 20:12ff.] because these are more concerned with the preservation of civil society among them. Yet even here one sometimes detects a failure to endure…. But in all our keeping of the law we quite fail to take our concupiscence into account. For the natural man refuses to be led to recognize the diseases of his lusts. The light of nature is extinguished before he even enters upon this abyss.[115]

When Calvin speaks of equity and natural law in section 16 of chapter 20 (and in his commentaries and sermons), are we to assume that he thinks fallen man’s interpretation of natural law is going to enable him to fulfill the biblical role of a civil magistrate? Hardly. For Calvin’s chief concern here, as we have seen, is to refute the Anabaptist error that says civil governments are not legitimate unless they are Jewish theocracies. This is foolish, writes Calvin. Laws can take different forms in different nations and cultures, provided they agree with the underlying moral precepts that are revealed in nature and in Scripture. Calvin does not teach that these two are antithetical. But what the natural law cannot do, obscured as it is through human sin, the moral law reveals to us.

Hence, Calvin could allow for nations to have civil laws that differed in outward form from the Mosaic judicials. These laws, however, must agree with that of nature. Natural law, according to Calvin, can have only one interpretation: that given to it authoritatively on the pages of Scripture. Provided that laws are in agreement with that underlying moral authority, they are perfectly legitimate.

In this sequence of thought the incidental mention of natural law serves merely the purpose of strengthening the Calvinistic principle, that for the state and for law as well as for all other things, despite all accidental differences, still the eternal norm is to be found in the rightly understood revelation of the divine will in Scripture.[116]

There is an interesting allusion to Plato’s Republic in Calvin’s commentary on Deuteronomy 18 that will greatly clarify his attitude toward the use and limits of natural law. Calvin assumed that all just political orders must begin with a veneration of God. Even Plato recognized this.

For Plato also begins from hence, when he lays down the legitimate constitution of a republic, and calls the fear of God the preface of all laws; nor has any profane author ever existed who has not confessed that this is the principal part of a well-constituted state, that all with one consent should reverence and worship God.[117]

Whereas Calvin commended the sentiment and viewed it as universal, he rejected Plato’s starting point as insufficient.

For, inasmuch as the several nations, cities, and kingdoms foolishly invent their own gods, he [God]] propounds his own Law, from the regulation of which it is sinful to decline… Justly, therefore, does God recall His people to that doctrine which He has delivered, to the end that whosoever shall have contumaciously despised it should be punished.[118]

Do we need a clearer statement? Yes, natural law serves to preserve in pagans some moral sentiments. Yes, even Plato saw the importance of laying reverence for God as the foundation for civil government. Natural law, however, is not sufficient. It does not lead men to a right knowledge of God, which is absolutely essential to civil government. Hence, God graciously gave to men His Law from which it is sinful to depart! Civil rulers will never govern as God intends unless they faithfully study and apply God’s law in their high office.

Once again, nothing Calvin affirmed about the political usage of natural law undermines the theonomic appeal to him. Some pagan nations make advancements in the just ordering of society because God allows them to discern principles of justice that are reflections of His character. Therefore, McNeill is correct to a point when be observes that “in areas where Christ’s kingship is not thought of by the ruler of people, he sees the civic order as a valid organ of the divine purpose functioning through natural law.”[119] McNeill does not go far enough, however. The validity of natural law is not due to the sufficiency of fallen man and his political inclinations but is actually due to the testimony of God’s law engraved upon their hearts. This is despite their lost condition. They are operating on the assumption of the truthfulness of Christian theism, enjoying its fruits, all the while denying the living God from whom these principles proceed. They are operating on borrowed capital.

Moreover, natural law does not lead Calvin away from the Bible. Natural and revealed law are the same in substance. Properly interpreted, they both lead to the acknowledgement and worship of the triune God of the Bible, His authority over us, and our solemn responsibility to love and obey Him. Because of sin, only Scripture can provide the illumination we need to see these things. Natural law is insufficient and among a Christian people should always be seen as totally insufficient as the basis of a God-honoring state. Scripture alone can lead us to a proper interpretation of natural law.[120] Why should we appeal to natural law, obscured as its light is through human sin, when we have the perfect, infallible, illuminating light of Scripture to govern us? How can a modern civil magistrate properly be God’s minister unless he conforms his steps to God’s revealed will? He cannot. Calvin understood this. Read the sermons and commentaries. Sola scriptura, not the sufficiency of nature and fallen man’s interpretation of it, is his theme for every area of life.

In the final analysis, a confused conception of natural law sees Calvin’s position as differing radically from that espoused by modern theonomists.[121] Calvin’s ethical system did leave room for natural law. Natural law, however, has its origin in the God of the Bible, is the same in substance as that given to Moses on Mt. Sinai, requires regeneration in order to be understood correctly, and has as its primary function to leave men without excuse before God. Natural law does preserve ungodly societies from civil disintegration due to sin, but it cannot serve as a sufficient basis for godly civil governments because it cannot teach the magistrate his duties toward God as revealed in the first table of the Law. Hence, God has seen fit to write that law on the tables of stone.

That the concepts of natural law, the order of nature, conscience, common sense, etc., assume an important place in Calvin’s theology is incontrovertible. That Calvin does not attempt to build anything approaching a natural ethic, much less a natural theology, on the basis of these concepts, is equally sure.[122]

All of the available evidence demonstrates that Calvin was what we now call an ethical presuppositionalist. The only way that the unbeliever was able to have an order in his life or society was because he continued to operate on the basis of the divine law engraved upon his heart. Natural law itself presupposes the triune God of the Bible. Apart from His revelation in every man’s heart, there is no explanation for the universality of sentiment among pagans regarding morality. Do you see cultures in the past that have made some progress in civic virtue? Have some unbelieving writers left us with valuable contributions of political theory? Do not attribute that to the adequacy of human reason interpreting nature but to the witness of the living God in the heart of sinful man. He has not allowed human sin to silence completely the condemning finger of God-authored natural law.

Conclusion

John Calvin left the church a glorious legacy of fidelity to Scripture.  It is a mantle of applied theology that modern theonomists seek to wear with honor. This legacy includes a passion to take God’s law seriously and apply it to all walks of life. The magistrate is not exempt from this duty. To the contrary, it is his glory. Rather than make up his own laws or follow popular opinion, he must consider himself a servant of Christ, placed in office by the provident direction of the living God and Savior to order society by His law and preserve His church by punishing those who commit crimes against Him. May God give our church leaders the same zeal for the infallible law of God as Calvin believed and taught, and may they boldly call our civil leaders back to their solemn duty! In anticipation of that day, let us humbly call men to faith in Jesus Christ, that by laying down their hostility to His law in their private lives, they may recognize the wisdom of submitting all their public affairs and institutions to His word.

When we see that matters are now very different, and that “kings” are not the “nursing fathers,” but the executioners of the Church; when, in consequence of taking away the doctrine of piety and banishing its true ministers, idle bellies, insatiable whirlpools, and messengers of Satan, are fattened, (for such are the persons to whom the princes cheerfully distribute their wealth, that is, the moisture and blood which they have sucked out of the people); when even princes otherwise godly have less strength and firmness for defending the Word and upholding the Church; let us acknowledge that this is the reward due to our sins, and let us confess that we do not deserve to have good “nursing fathers.” But yet, after this frightfully ruinous condition, we ought to hope for a restoration of the Church, and such a conversion of kings that they shall shew themselves to be “nursing fathers” and protectors of believers, and shall bravely defend the doctrine of the Word.[123]

_______________________________________________________

Notes

Unless otherwise noted, all Scripture references in this chapter are taken from NKJV (1979, Thomas Nelson, Inc.)

[1]. Gary DeMar, “Theonomy as an Extension of Calvinism’s Judicial Theology,” in Theonomy: An Informed Response, ed. Gary North (Tyler, TX: Institutes for Christian Economics, 1991), p. 30.

[2]. J. Login Duncan III, “What about Theonomy? A Brief Historical, Theological, and Pastoral Critique,” (privately published and distributed), p. 26.

[3]. W. Robert Godfrey, “Calvin and Theonomy,” in Theonomy: A Reformed Critique (Grand Rapids, MI: Zondervan, 1990), p. 310.

[4]. James B. Jordan, editor’s introduction, in John Calvin, The Covenant Enforced: Sermons on Deuteronomy 27 and 28 (Tyler, TX: Institute for Christian Economics, 1990), pp. xxxii-xxxiii; Gary North, “Calvin’s Divided Judicial Legacy,” in Westminster’s Confession: The Abandonment of Van Til’s Legacy (Tyler, TX: Institute for Christian Economics, 1991) pp. 48-55.

[5]. North, Westminster’s Confession, p. 58.

[6]. Godfrey, “Calvin and Theonomy,” pp. 310f.

[7]. Ibid., p. 311.

[8]. Ibid., pp. 310f.

[9]. Luke 10:26; cf. Matt. 12:3, 5; 21:16, 42; 22:31; Mark 2:25; John 7:19, 23; 10:34.

[10]. Mark 7:9-11; John 8:17.

[11]. Rom. 1:32; 1 Tim. 5:18.

[12]. Greg L. Bahnsen, By This Standard (Tyler, TX: Institute for Christian Economics, 1985), pp. 166, 322, 323; No Other Standard (Tyler, TX: Institute for Christian Economics, 1991), pp. 47, 85.

[13]. Greg L. Bahnsen, Theonomy in Christian Ethics (Nutley, NJ: The Craig Press, 1977; reprint, expanded ed., Phillipsburgh, NJ: Presbyterian & Reformed Publishing Co., 1984), p. 541; No Other Standard, p. 160.

[14]. Godfrey, “Calvin and Theonomy,” p. 312.

[15]. Bahnsen, Theonomy in Christian Ethics, p. 470.

[16]. Greg L. Bahnsen, “Westminster Seminary on Penology,” in Theonomy: An Informed Response, p. 116.

[17]. Godfrey, “Calvin and Theonomy,” p. 311.

[18]. Fondness: foolishness, weakness, want of sense and judgment (from Webster’s 1828 American Dictionary of the English Language).

[19]. John Calvin, Sermons on Deuteronomy, sermon 21 on Deut. 4:6-9 (Edinburgh: Banner of Truth, 1987), p. 122.

[20]. Ibid., sermon 87 on Deut. 13:5, p. 537.

[21]. Godfrey, “Calvin and Theonomy,” p. 304.

[22]. See section 3 of this essay.

[23]. John Calvin, Commentary on the Gospel According to John (Grand Rapids, MI: Baker, 1989), pp. 323-24, emphasis added.

[24]. John Calvin, Treatises against the Anabaptists and against the Libertines (Grand Rapids, MI: Baker, 1982), p. 83, emphasis added.

[25]. See R. J. Rushdoony, Institutes of Biblical Law (Nutley, NJ: The Craig Press, 1973), pp. 702-6.

[26]. Calvin, Treatises against the Anabaptists and against the Libertines, p. 78, emphasis added.

[27]. Defensio orthodoxae fidei de sacra Trinitate. Quoted in Philip Schaff, History of the Christian Church, vol. 8 (1910; reprint, Grand Rapids, MI: Eerdmans, n.d.).

[28]. Calvin, Sermons on Deuteronomy, sermon 87 on Deut. 13:5, p. 536.

[29]. Schaff, History of the Christian Church, 8:792.

[30]. John Calvin, Institutes of the Christian Religion, ed. John T. McNeill, trans. Ford Lewis Battles, The Library of Christian Classics, vols. 20, 21 (Philadelphia: Westminster, 1960). See the following sections for detailed treatment of each division of the Law: moral (2:8:1-59 and 4:20:15), ceremonial (2:7:1-2, 16-17 and 4:20:15) and judicial (2:7:10-11; 4:20:14-15).

[31]. Calvin, Treatises against the Anabaptists and against the Libertines, pp. 78-79, emphasis added.

[32]. John Calvin, Commentaries on the Four Last Books of Moses (Grand Rapids, MI: Baker Book House, 1989) p. 77.

[33]. Bahnsen, No Other Standard, p. 255.

[34]. Calvin, Institutes, 4:20:14.

[35]. Thomas Ridgeley (1667-1734), the great Puritan commentator on the Westminster Larger Catechism, has a good discussion on which aspects of the Mosaic judicials were pertinent only to Israel in their particular historical and political situation and which are binding on all men and nations. His comments are directly in line with Calvin’s comments, the Westminster Confession of Faith, and modern theonomists. See Thomas Ridgeley, Commentary on the Larger Catechism (formerly, A Body of Divinity), vol. 1 (Edmonton: Still Waters, 1993), pp. 307-8.

[36]. August Lang, “The Reformation and Natural Law,” in Calvin and the Reformation: Four Studies (New York: Revell, 1909), p. 69.

[37]. Wilhelm Niesel, The Theology of Calvin (Philadelphia: Westminster, 1956), p. 237; I. John Hesselink, Calvin’s Concept of the Law (Allison Park, PA: Pickwick Publications, 1992), p. 247; Ralph C. Hancock, Calvin and the Foundations of Modern Politics (Ithaca, NY: Cornell University Press, 1989), pp. 84, 85.

[38]. Bahnsen, No Other Standard, p. 50.

[39]. Calvin, Institutes, 2:7:14.

[40]. Ibid., 4:20:15.

[41]. Duncan, “What about Theonomy?” p. 25.

[42]. Calvin, Four Last Books of Moses, Deut. 22:12.  Calvin’s statement must not be misinterpreted. He is not arguing that since nature teaches us that adulterers must be put to death, we must do it. Rather, since even the Gentiles have enough of the law of God written on their hearts to know that adultery is a capital offense, how shameful it is when those who have the perfect law of God refuse to walk in its light.

[43]. Calvin, Four Last Books of Moses, Deut. 13:5.

[44]. Martin Bucer, “De Regno Christi,” in The Library of Christian Classics: Melanchthon and Bucer, ed. Wilhelm Pauck (Philadelphia: Westminster, 1969) pp. 378-79.

[45]. Douglas F. Kelly, The Emergence of Liberty in the Modern World: The Influence of Calvin on Five Governments from the 16th through 18th Centuries (Phillipsburg, NJ: Presbyterian and Reformed Publishing: 1992), pp. 14, 19-26.

[46]. John T. McNeill, “John Calvin on Civil Government,” in Calvinism and the Political Order, ed. George L. Hunt (Philadelphia: Westminster, 1965), p. 35.

[47]. Ronald S. Wallace, Calvin: Geneva and the Reformation (Grand Rapids, MI: Baker, 1988), p. 113.

[48]. Kelly, Emergence of Liberty, p. 21.

[49]. Ibid., p. 22.

[50]. Calvin, Four Last Books of Moses, Deut. 13:5.

[51]. Kelly, Emergence of Liberty, p. 26.

[52]. Calvin, Institutes, 4:20:2.

[53]. Niesel, Theology of Calvin, pp. 230, 231, 232, 235.

[54]. Calvin, Institutes, 4:20:1-2.

[55]. Ibid., 14.

[56]. Ibid., “Prefatory Address to King Francis,” pp. 9-10.

[57]. Ibid., p. 30.

[58]. The editor identifies this reference as belonging to the Muenster incident of 1534-35.

[59]. Ibid.

[60]. Willem Balke, Calvin and the Anabaptist Radicals, trans. William Heynen (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1981), p. 63.

[61]. Not all Anabaptists participated in or supported the events in Muenster. The majority of Anabaptists were ascetics, advocating pietistic retreat from the world and its institutions. This pacifistic majority of the Anabaptists maintained that those in Christ are under His spiritual kingdom and should have nothing to do with political kingdoms. Notice that Calvin attacks this premise in the Institutes, as well as in his Treatises against the Anabaptists. Calvin, therefore, attacked both the pacifistic and revolutionary segments of this movement.

[62]. Jack W. Sawyer, “Moses and the Magistrate: Aspects of Calvin’s Political Theory in Contemporary Focus” (Th.M thesis, Westminster Theological Seminary, 1986), p. 42.

[63]. George H. Williams, The Radical Reformation (Philadelphia: Westminster, 1962), p. 370.

[64]. Sawyer, “Moses and the Magistrate,” p. 43.

[65]. Williams, Radical Reformation, p. 371.

[66]. Ibid.

[67]. Ibid.

[68]. Ibid.

[69]. Ibid., p. 372.

[70]. Ibid.

[71]. For more information on polygamy in Muenster, see Williams, Radical Reformation, pp. 372-75; Thomas M. Lindsay, A History of the Reformation (New York: Scribners, 1950), pp. 463-68.

[72]. Calvin, Institutes, 4:20:14, emphasis added.

[73]. Bahnsen, No Other Standard, p. 62.

[74]. See Ken Gentry, God’s Law in the Modern World (Phillipsburg, NJ: Presbyterian and Reformed, 1993), p. 69; Bahnsen, By This Standard, p. 322.

[75]. Greg L. Bahnsen and Ken L. Gentry, Jr., House Divided: The Break-up of Dispensational Theology (Tyler, TX: Institute for Christian Economics, 1989), p. 88.

[76]. Duncan, “What about Theonomy?” p. 26.

[77]. Calvin, Institutes, 4:20:16.

[78]. Ibid., 14.

[79]. Ibid., 15.

[80]. Sawyer, “Moses and the Magistrate,” p. 51.

[81]. Calvin, Institutes, 4:20:16.

[82]. Hesselink, Calvin’s Concept of the Law, p. 35.

[83]. Calvin, Sermons on Deuteronomy, Deut. 22:8.

[84]. Calvin, Four Last Books of Moses, Deut. 13:5; 22:22; Calvin, Gospel According to John, at John 8:11.

[85]. Calvin, Sermons on Deuteronomy, Deut. 17:2-6, 12; Calvin, Four Last Books of Moses, Deut. 13:6

[86]. Calvin, Sermons on Deuteronomy, Deut. 21:18-21; Calvin, Four Last Books of Moses, Exod. 21:15,17; Lev. 20:9; Deut. 21:18-21.

[87]. Calvin, Sermons on Deuteronomy, Deut. 13:5.

[88]. Calvin, Four Last Books of Moses, Deut. 13:5.

[89]. James Jordan, “Calvin and the Mosaic Judicials,” Calvin Speaks 2 (June 1981).

[90]. See North’s comments in Westminster’s Confession, pp. 53-59.

[91]. See John Robbins’ excellent article, “Some Problems with Natural Law,” The Journal of Christian Reconstruction 2, no. 2 (Winter 1975/76).

[92]. Hesselink, Calvin’s Concept of the Law, p. 68; Lang, “The Reformation and Natural Law,” pp. 70-72, 88-90.

[93]. From the onset, we must ask if we are willing to adopt Calvin’s twofold division. Upon the first consideration, it sounds as if Calvin is affirming that while man can know nothing of spiritual truths, his reason functions adequately in the realm of nature. This is not Calvin’s point. He nowhere diminishes the noetic effects of sin in either sphere. “On the other hand, soundness of mind and uprightness of heart were withdrawn at the same time. This is a corruption of the natural gifts. For even though something of understanding and judgment remains as a residue along with the will, yet we shall not call a mind whole and sound that is both weak and plunged into darkness. And depravity of the will is all too well known” (2:2:12).

In 2:2:12-17 of the Institutes, Calvin refutes the notion that because of man’s depravity he knows nothing. This is contrary to God’s Word and human experience. After attributing the unbeliever’s ability to organize politically and develop socially to common grace, Calvin says this: “But lest anyone think a man truly blessed when he is credited with possessing great power to comprehend truths under the elements of the world [cf. Col. 2:8], we should at once add that all this capacity to understand, with the understanding that follows upon it, is an unstable and transitory thing in God’s sight, when a solid foundation of truth does not underlie it” (2:2:16, emphasis added).

Through the peculiar grace of God, He keeps the unbeliever from experiencing the complete effects of sin in his life. Fallen man is able to do science, involve himself in the arts and humanities, and organize politically. But this is in spite of his alienation from God and not because his mind operates sufficiently in earthly things apart from revelation. Man must have Scripture in order to illumine his darkness. That he is able to do many amazing things on earth wins him no favor with God. Rather, it condemns him, for he has been living off the gracious land of his heavenly Father, all the while refusing to recognize His authority and yield to Him in love and obedience.

[94]. Calvin, Institutes, 2:2:18.

[95]. Ibid., 22.

[96]. Ibid.

[97]. John Calvin, Commentary on the Epistle to the Romans (Grand Rapids, MI: Baker Book House, 1989), at Rom. 2:14.

[98]. Calvin, Institutes, 3:23:2.

[99]. Ibid., 4:20:16.

[100]. Ibid., 1:3:3.

[101]. By “good” I mean conduct that demonstrates that men have God’s law written on their hearts. Unbelievers condemn murder, thievery, and adultery. This is outwardly “good” behavior. In the final analysis, however, even the plowing of the wicked is sin (Prov. 21:4 NKJV).

[102]. Calvin, Institutes, 2:2:22.

[103]. Ibid., 23.

[104]. Ibid., 22.

[105]. Niesel, Theology of Calvin, p. 103.

[106]. Calvin, Institutes, 2:22:24.

[107]. John Calvin, Commentary upon the Acts of the Apostles (Grand Rapids, MI: Baker Book House, 1989), Acts 17:28, emphasis added.

[108]. See Hesselink’s assessment of the major trends in Calvin studies as they pertain to natural law, Calvin’s Concept of the Law, p. 57.

[109]. Calvin, Institutes, 2:2:13.

[110]. Calvin, Epistle to the Romans, Rom. 2:14.

[111]. Calvin, Institutes, 4:20:2.

[112]. John Calvin, Commentary on the Book of the Prophet Isaiah (Grand Rapids, MI: Baker Book House, 1989), Isa. 49:23.

[113]. Calvin, Institutes, 4:20:9.

[114]. It goes without saying that the fault for this condition does not rest with natural law but with man; for, as originally given, it was sufficient to lead men to the triune God, to love and worship him. It is because of human sin that natural revelation or law is an insufficient guide for life and why Calvin affirms that we must have Scripture to illumine our darkness.

[115]. Calvin, Institutes, 2:2:24, emphases added.

[116]. Lang, “The Reformation and Natural Law,” p. 70.

[117]. Calvin, Four Last Books of Moses, Deut. 18:19; 13:5.

[118]. Ibid, emphasis added.

[119]. McNeill, “John Calvin on Civil Government,” p. 35.

[120]. Calvin, Institutes, 1:6:1.

[121]. Bahnsen, No Other Standard, pp. 157, 222.

[122]. Hesselink, Calvin’s Concept of the Law, p. 67.

[123]. Calvin, Prophet Isaiah, Isa. 49:23.

BAVINCK SE ALLESOMVATTENDE GEREFORMEERD-VERBONDMATIGE SENDINGVISIE

– MOET SENDING BEGIN MET INDIVIDUE OF VOLKE? –

EN die elf dissipels het na Galiléa gegaan, na die berg waar Jesus hulle bestel het. En toe hulle Hom sien, het hulle Hom aanbid; maar sommige het getwyfel. En Jesus het nader gekom en met hulle gespreek en gesê: Aan My is gegee alle mag in die hemel en op aarde. Gaan dan heen, maak dissipels van al die nasies, en doop hulle in die Naam van die Vader en die Seun en die Heilige Gees; en leer hulle om alles te onderhou wat Ek julle beveel het. En kyk, Ek is met julle al die dae tot aan die voleinding van die wêreld. Amen” (Matteus 28:16–20)

En omdat men de individuen, die men wint, geheel fatsoeneert naar Europeesch-christelijk model hun onze leer, onzen cultus, onze liturgie, onze liederen, onze catechismussen, onze schoolboeken opdringt rukt men de bekeerlingen geheel los uit hun volksverband. Christen te worden, wil zeggen eigen volk en nationaliteit prijs te geven. En dat vervreemdt juist het volk, de hoogere standen van ’t Christendom. Vandaar dat de missie in deze eeuw nog wel succes had bij de cultuurlooze, ruwe volken in W . Indië, Oost en Zuid-Afrika, de Zuidzeeëilanden, Madagaskar, den Ind. Archipel, Labrador, Groenland, dus onder Negers, Maleijers, Indianen maar zeer weinig bij de cultuurvolken en onder de hoogere standen.”

Inleiding

Ons leef in tye waar die indivividualistiese liberalisme oorwin het, nie net in die wêreld en politiek wat ons vandag so duidelik om ons sien nie, maar ook en veral in die kerk. Die basiese verhaal waarmee die meerderheid gelowiges en kerke gevoed word, veral vanaf die 20ste eeu tot nou oor die verlede, is basies:

Konstantyn was ‘net’ sleg vir die kerk, die Middeleeue was ‘net’ boos, die Reformatore het glad nie genoeg gereformeer wat hul ‘kerk en staat’ siening betref nie, daarom moet bv. NGB art. 36 of radikaal verander of verwerp word. En, die hele bybelse visie onderliggend aan NGB art. 36, naamlik, dat die koninkryk van Jesus Christus orals bevorder sal word, die Woord en die evangelie orals verkondig word “sodat God deur elkeen geëer en gedien word soosHy in sy Woord beveel” (NGB art. 36 bewoording), nl. ‘Christendom’, is eintlik sleg, ‘ongeestelik’ en moet verwerp word. Dit moet, saam met die westerse beskawing wat vandag orals gesuiwer word, veral uit die kerk  ‘gesuiwer’ word, ja, die roepingsgedagte van ons gereformeerde voorouers van sending, as die Here wil, wat lei van individuele bekeerlinge na Christelike volke en/of Christelike burgerlike owerhede wat die Here dien (Christelike beskawing of Christendom), is nou verby, soos een boek se titel dit stel en leer “Politics After Christendom argues that Scripture leaves Christians well-equipped for living in a world such as this. Scripture gives no indication that Christians should strive to establish some version of Christendom.”

In die lig van sulke tye, is dit goed om gereformeerde skrywers te lees uit ander eeue, om te hoor hoe hul besin het oor ons roeping as kerke van Christus, veral ons roeping om die Evangelie van Christus orals uit te dra, en wat behels ‘leer hulle om alles te onderhou’ vir die hele lewe (Matt. 28:16-20)? Wat is ons roeping, is dit net die wesentlike ‘bekering van siele’ (waaroor alle gelowiges saamstem), of is daar meer volgens die Woord (1 Kor. 10:31, die eer van God in alles)? Maak ons nie juis vandag baie onnodige valse teenstellinge tussen ‘gees en liggaam’, ‘kerk en wêreld’, tussen ‘kerk en volk(e)’, tussen ‘kerk en staat’, tussen ‘individu en gemeenskap’, ens., begrond in die valse ‘natuur vs genade‘ dualisme van die heidendom en Rome nie, wat juis daartoe lei dat sending en ons roeping skade lei?

Ek het onlangs Herman Bavinck se artikel gelees oor sending, 133 jaar gelede geskryf, nog voor die 20ste eeu. Daar is so baie om van te leer, nie net oor sending nie, maar ons hele Koninkryksvisie, hoe ons na ons Christelike verlede moet kyk, dit beoordeel, hoe ons na ons toekoms en ons roeping moet kyk, veral in die lig van al die skuldmanipulasie oor die verlede wat orals, van buite en binne die kerk teen gelowiges gehou word. Dit is een ding om ons sondes van ons en ons kerke, land en volk te erken en te bely, dit is ‘n heel ander ding dat die baba saam die badwater uitgegooi word. Bavinck was bekend dat hy geleer het die genade vernietig nie die natuur nie, maar heilig dit in Christus, bring dit tot sy volle ontplooiing oppad na die volkomenheid in die ewigheid, alles tot eer van God Drie-enig.

Pres. Paul Kruger se woorde is nog goeie wysheid vir vandag: “Neem uit die verlede dit wat goed is en bou daarop die toekoms.”

Maar ja, nou is die vraag natuurlik, wat was ‘goed’ en wat nie?

Ek wil daarom die artikel baie sterk aanbeveel om in diepte te bestudeer, dit help ons om ook onsself en ons tye beter te verstaan, waar ons vandaan kom, verdere besinning oor die ‘Christelike beskawing’ idee, was alles of meeste sleg, of moet ons nie juis baie meer gebalanseerd na die geskiedenis kyk nie, soos Bavinck ook hier onder skryf en vermaan teen veralgemening:

“Nu heeft men van Protestantsche zijde deze zendingsmethode der Middeleeuwen wel ten scherpste afgekeurd en veroordeeld; en er is ook zeer veel in te veroordeelen, evengoed als in de Roomsche missie van den tegenwoordigen tijd. Maar men vergete in de tweede plaats niet, dat lang niet altyd en overal te werk gegaan werd als by de kerstening van Franken en Saksers. Men wachtte zich voor het gevaar van het generaliseeren!”

Hier is van die belangrike sake wat Bavinck in sy artikel aanspreek:

– Hy gee ‘n kort historiese oorsig van ‘twee verskillende sendingmetodes’ deur die eeue: gefokus op enkelinge of volke?, moet dit in stryd met burgerlike owerhede wees of in samewerking waar moontlik?

– Beoordeling van Konstantyn asook die Middeleeue se invloed op die kerk wat nie net nadelig was nie, en waarsku teen die ‘veralgemenesering’ as ons die geskiedenis bestudeer.

– Die metodisties-individualistiese sendingywer se fokus net op siele.

– Drie punte van kritiek teen sy tyd se sendingmetodes:

a) Die tegenwoordige sending is te weinig planmatig.

b) Die hedendaagse sending sluit te min aan by die goeie elemente in die volke waar sendingwerk gedoen word.

c) Sending doen te weinig om beskawing te bring.

– Drie belangrike momente van sendingwerk:

a) Sending moet met die bekering van enkelinge begin.

b) Die tweede moment is die stig van gemeentes: gelowiges én hul kinders.

c) Die kerstening van die volk is nie die beginpunt nie, maar die laaste en hoogste doel

Tegniese nota: ek het subopskrifte en die beklemtonings bygevoeg in die artikel.

GROOT VERSOEK: As daar iemand is wat die hele artikel asb. in Afrikaans kan vertaal en verwerk, sal ek dit baie waardeer. Ek meen die artikel is so belangrik dat dit ook in Afrikaans beskikbaar moet wees. 

‘n Paar aanhalings van Bavinck uit die artikel:

Maar altijd zal de zending met enkelen moeten beginnen. Om de eenvoudige reden, dat ze niet anders kan, zonder haar eigenaardig karakter te verliezen. De boodschap die zij brengt is toch niet in de eerste plaats cultuur en wetenschap, maar het Evangelie aan zondaren tot zaligheid. Ze kan en mag zich ook niet tevreden stellen met een uitwendig geloof, met een kleed van christelijke vormen; haar doel is bekeering.

Men ga voort met de bekeering der enkelen, maar richte ook op de kerstening der volken het oog. Ons doel mag volstrekt niet alleen wezen, om enkele zielen te winnen voor de eeuwige zaligheid, maar moet ook daarin bestaan, om het volk, de cultuur, de kunst, de wetenschap, het onderwijs, den Staat aan Christus te onderwerpen.

De kerk heeft nooit, ook niet op ’t gebied der zending, den Staat van noode. Zij driift deze desnoods tegen den Staat. Om zijn gunst, om zijn hulp mag ze niet bedelen. Maar zou een overheid, onderstel dat zij Christelijk ware, niet den plicht hebben, om niet slechts de hand te houden aan den heiligen kerkedienst maar ook de ware religie te bevorderen in heidensche landen, aan haar gezag onderworpen? En indien de Staat dan aan de zending hulpe bood, zou de kerk daar van niet dankbaar gebruik mogen maken? Dan inderdaad zouden Staat en kerk, kerstening en civiliseering, zending en cultuur samen kunnen en mogen gaan.

Juist omdat het Christendom optreedt met de bewering absolute waarheid te zijn, kan het niet rusten voor dat het alles, ook den Staat, zich onderworpen heeft; aan deze zijde van Staat en politiek een grens te trekken voor de beheersching van ’t Christendom is willekeur. (Art. 36 is niet zoo maar uit onze belijdenis uit te lichten.)

Niet slechts door de prediking, ook door akkerbouw en veeteelt, door onderwijs en barmhartigheid wonnen ze de harten der kindsche volken voor ’t Christendom, en deden zij het Christendom wortelen in de heidensche landen. De christianiseering was tegelijkertijd civiliseering. Daar komt nog bij in de derde plaats, dat vele Protestanten zoo overgeestelijk en vrij-kerkelijk zijn, dat ze alle hulp en steun van den Staat als van iets ongoddelijks ongeoorloofd achten en afwijzen.

Maar nu werden overal wel enkele individuen toegebracht, maar geen volken van eenige beteekenis gekerstend. Hier en daar zijn eenige invallen geschied in het gebied der Heidenwereld, maar een regelmatige, geleidelijke voortgang valt in het zendingswerk niet te bespeuren. Onder den invloed van een valsch methodisme en een daarmede dikwijls gepaard gaand eschatologisme heeft men zijn doel gesteld in de redding van enkele zielen, en de kerstening der natiën uit het oog verloren.

Deze is in den regel geen begin, maar wel laatste en hoogste doel. De daad van Constantijn was resultaat van de ontwikkeling der gemeente in de drie voorbijgegane eeuwen. Als het Christendom in een land is doorgedrongen en onder een volk zich steeds verder uitbreidt, als het steeds meer invloed krijgt op de verschillende levensuitingen van dat volk, dan moet het eindelijk dat volk ook in zijn hoogste, centraalste, d. i. in zijn staatkundig leven beheerschen, — en het volk zelf in zijn nationaal karakter kerstenen.

En dan is de tijd gekomen, om ook van boven af, door de offlcieele kanalen heen het Christendom in te dragen in het hart des volks, en het in al zijn geledingen, in al de uitingen van zijn openbaar leven den stempel op te drukken van den Christelijken geest. Dan komt voor den Christelijken godsdienst juist de schoonste taak aan, om zyn volstrekt universalisme te bewijzen, om te toon en, dat het zich voegen en vormen, plooien en passen kan aan alle nationaliteit, aan ieder klimaat, aan elke cultuur aan heel het volle, rijke, veelzijdige leven van den mensch en van de menschheid. Daarom schatte men dan ook die kerstening der volken niet gering.

Er is onlangs beredeneerd, dat een volkskerk in strijd is met Schrift en belijdenis. Dat is al naar men er onder verstaat. Een gansche natie individueel tot het waarachtig geloof te brengen, wie zou dit ideaal zich durven voorstellen? Maar gelijk eerst de gemeente inwerkt op de kerstening des volks, zoo werkt deze weer op de bevestiging der gemeente terug. Heel de akker moet bezaaid, al weten we dat alleen het zaad dat in goede aarde valt, blijvende vruchten zal dragen. Een gansch volk moet gechristianiseerd worden, opdat God daaruit in den loop der eeuwen zijne verkorenen vergadere.  Deze kerstening, deze bekeering van losse individuen niet, maar van volken heeft dan ook de Heilige Skrif steeds in ’t oog.

___________________________________________________________

 “WAARMEDE MOET DE ZENDING BEGINNEN: MET DIE BEAARBEIDING VAN GEHEELE VOLKE OF MET DIE ENKELINGE?”

Referaat, gehouden op den Zendingsdag der Chr. Ger. Buitenlandse Zending, 28 Juni 1887 te Leiden

(Bron: Het Mosterdzaad (Orgaan van de Heidenzending der Christelijke Gereformeerde Kerk) 7, no. 1 (Jan. 1888): 1-15)

Die Reformasie van die 16de eeu

De Reformatie der 16e Eeuw was eene machtige, diepgaande beweging, die in altijd wijder kring de gemoederen aangreep en de geesten beroerde. Maar men kan toch rekenen, dat ze ongeveer 1650 tot stilstand kwam; sedert kreeg ze geen verdere uitbreiding meer. Erger was, dat ze ook inwendig door de toenemende onverschilligheid en doode orthodoxie haar kracht verloor. De Staats- en landskerken verwaarloosden het volk.

Aan de spreuk: reformanda quia reformata, gereformeerd en daarom altijd meer te reformeeren, werd niet langer gedacht. De hervorming der leer werd niet voortgezet en voltrokken in het leven. Steeds breeder en grooter werden de kringen, vooral in de groote steden, dje feiteliik leefden en opgroeiden buiten alle kennis des Evangelies. Er kwamen duizenden bij duizenden, die den naam van Jezus nauwlijks hadden gehoord. In de schaduw der Christelijke kerken, te midde eener Christelijke maatschappij groei een onkundig Heidendom op.

Daartegen kwam reactie in het Pletisme en de pietistische verschijnselen, die we tegen ’t einde der 17e Eeuw overal in de Protest, kerk, zoowel Geref. als Luth. waarnemen. Maar het Pietisme, dat alleen aan de vroomheid waarde hecht, en het natuurlijk en zedelijk leven (natuur, geschiedenis, kunst, wetenschap) geheel miskent, kweekte wel in eigen kring de vroomheid aan, maar gaf wat buiten was, de wereld, aan eigen lot over.

De piëtist is altijd separatist. De nooden des volks namen dus ook onder het Pietisme nog toe, en werden door het Rationatisme vermeerderd. Onverschilligheid, ongeloof, een oppervlakkig optimisme heerschte in alle kringen; het zondebesef sleet uit, behoefte aan genade werd niet meer gevoeld. Deze doode, dorre toestand greep in de 18e Eeuw enkele ernstige zielen aan. De vraag rees op in’t hart:

Wat kan, wat moet er gedaan worden, om de verwilderde massa’s des volks weer voor Christus te winnen?

Een diep schuldgevoel over de vastigheid en lusteloosheid, waaraan men zich had overgegeven, greep velen aan. De nood der zielen begon te wegen. Er moest raad geschaft. Men moest op bekeering uitgaan, op redding der zielen. Zoo ontstond het Methodisme (Wesley 1703 — 1791, bekeerd 1738), dat sedert eene ontzaglijke uitbreiding heeft verkregen, en thans in het Heilsleger zijn intiemste gedachte belichaamd, zijn uiterste consequentie uitgesproken heeft.

Die Metodisme roep op tot bekering

Het Methodisme is de mobiliseering van alle Christelijke strijdkrachten tot het werk der bekeering. Het is het Christendom actief en aggressief optredend, om de gansche wereld voor Christus te veroveren. De menschen komen niet meer in de kerk, tot het Evangelie, tot de genademiddelen; welnu, dan moeten wij hun het Evangelie brengen, met allerlei middelen, langs allerlei wegen, in allerlei vormen, waardoor wij hen kunnen bereiken! Van welken aard die middelen zijn, doet er niet toe. Het Christendom is volgens Booth, den generaal van ’t Heilsleger, van al die vormen totaal onafhankelijk. Wij mogen alle die middelen kiezen, welke ’t best passen aan de behoeften der hoorders, en ’t meeste succes beloven: zang, muziek, korte toespraak, gebed; er zij alleen afwisseling en geen tijd tot verveling. Wy moeten de schuchterheid, de sentimentaliteit, die we zoolang in den godsdienst hebben beoefend, geheel afleggen.

Op elk ander gebied zijn we zoo niet; dan zjjn we practisch en kiezen die middelen, welke meeste succes beloven. Laat ons zoo ook handelen in zake den godsdienst! Gaan we de wereld in met slaande trom en vliegende vaandels; vallen we haar aan in den naam van Jezus van alle kant en schieten we bres in haar vesting; bekeeren we de menschen, in eens, plotseling; door een schok, door een knal; en worde elk bekeerde niet een kerk maar het leger ingelijfd, om op zijn beurt onder Koning Jezus tegen het rijk van Satan te strijden! Een zelfde verschijnsel, als aan ’t Methodisme geboorte gaf, was oorzaak van de herleving der Buitenlandsche, der Heïdenzending.

Die gemeente van Christus is ‘n klein kudde

Het is een ontroerend feit, dat de gemeente van Jezus zulk een gansch klein kuddeke is. Van de ruim 1400 millioen menschen, die op den aardbodem wonen, dragen slechts een 432 mill. dus maar ruim 30.2 % den Christennaam. En onder die 432 millioen christenen, bevinden zich 218 millioen nog in de dwalingen der Roomsche, 83 in die der Grieksche kerk verstrikt. Van de resteerende 130 millioen vallen er dan weer millioenen bij millioenen voor het ongeloof, voor het naamchristendom af. En voor het volk der verkiezing blijven er slechts enkele weinige millioenen, eenige honderdduizendtallen over. Men kan deze feiten vergeten, maar niet wegcijferen; altijd blijkt het weer dat, naar eene vergelijking van den grootvader van D. F. Strauss, gelijk er onder vele duizenden bijen maar ééne koningin, zoo ook onder duizenden menschen slechts één verkorene is.

Die reveil

Toen de oogen der Christenheid hiervoor opengingen, toen tegelijk de reveil weer leven bracht in de dorre doodsbeenderen, toen geographische ontdekkingen werden gemaakt en door allerlei uitvindingen het wereldverkeer werd uitgebreid; toen de politieke vrijheidsideën en de afschaffing der slavernij aller eigendom geworden waren; toen is tegen het einde der vorige eeuw de Heidenzending begonnen; heel de Christenheid is thans missioneerend; grootere en kleinere kerken. genootschappen en vereenigingen, positieve en negatieve richtingen wedijveren met elkaar.

De zending is eene algemeene, Christelijke zaak geworden.

Ongeveer een eeuw is de Christenheid met dien arbeid bezig. Ontzaglijk veel gaven en krachten, veel ijver en inspanning, veel goed en bloed is aan deze missie ten koste gelegd. Niet genoeg te waardeeren ziin de vruchten, die zij heeft afgeworpen. En toch, van de bijna duizend millioen Heidenen zijn door al dien arbeid in heel deze eeuw nog maar een tweetal millioen voor ’t Christendom gewonnen. Op zichzelf is dat een aanzienlijk getal, maar in vergelijking met de opofferingen eraan besteed, is het toch klein en gering. Is het wonder, dat velen zich teleurgesteld voelen, dat ze gaan vragen: waar ligt de oorzaak van dezen geringen uitslag, en dat ze die oorzaak gaan zoeken in de wijze waarop de zending gedreven w ordt? Enkele individuen mogen door de tegenwoordige missie worden bekeerd, zoo zegt men, maar de massa’s gaan verloren, de volken worden niet gewonnen. De veroveringen thans behaald, kunnen niet in de schaduw staan van de overwinningen, door één enkel man als Paulus in de eerste eeuw verkregen, en kunnen niet vergeleken worden met de snelle verbreiding van ’t Christendom onder de barbaarsche, ruwe volken in ’t Europa der Middel-Eeuwen.

De metode der zending moet daarom veranderd: men beginne voortaan niet met de bekeering van enkelen, maar met de kerstening van volken. Men volge de missie der eerste eeuw en der Middel-Eeuwen weer na! Inderdaad is dan ook op ’t gebied der zending de geschiedenis eene leermeesteresse der toekomst.

Twee sendingmetodes in twee groot sendingperiodes van die Christelike kerk

Voordat ik u de beide methoden: bekeering der enkden of kerstening der volken uiteen zet en tegenover elkander stel, wys ik u kortelijk op die twee groote zendingsperiodes in de Christelijke kerk, waarop de voorstanders van beide methoden zich als hun voorbeeld beroepen.

Die eerste eeu

In de eerste eeuw was de positie van ’t Christendom, uitwendig beschouwd, zoo ongunstig mogelijk. Het had tegenover zich de gansche, eeuwenoude cultuur, heel de beschaving van Griekenland en Rome. ’t Dwaze Gods stond lynrecht tegenover de wijsheid der wereld. In ieder opzicht is de Christelijke gemeente het zwakst; het geld, de wetenschap, de kunst, het aanzien, de naam, alles bevindt zich aan de zijde der tegenpartij.

Desniettemin gaan de Apostelen van Jezus getuigen, zoo te Jeruzalem als in geheel Judea en Samaria, en tot aan het uiterste der aarde. Zonder male, buidel of rok, onbezuldigd, zonder bepaalde wetenschappelijke opleiding, met niets dan ’t Woord des Evangelies gewapend, begeven zij zich op weg. En waarheen? Ofschoon we van het vaststellen van een plan niet lezen, toch ontdekken we er duidelijk zulk een in de reizen van Paulus. Ze gaan niet allereerst naar ’t platteland, maar naar de steden, naar de centra der cultuur, van Jeruzalem uit naar Antiochië, Corinthe, Athene, Thessalonika, Efeze, Alexandriê enz, en einddoel is Rome.

In die plaatsen aangekomen, wenden zij zich eerst tot de Joden, dan tot de proselieten, daarna tot de Heidenen. Ze prediken in synagogen, in private woningen, op de markt. Lang in eene plaats blijven ze niet. Neemt eene stad het Evangelie niet aan, ze schudden het stof van de voeten en gaan heen. Wordt hun arbeid gezegend, weldra doopen ze en organiseeien eene gemeente en stellen ouderlingen aan en laten haar zichzelve regeeren; al is het ook, dat zij door brieven, door zendboden, door persoonlijk bezoek haar nog blijven leiden en besturen.

Op die wyze hebben ze onder den zegen des Heeren het Christendom reeds in die eerste Eeuw in vele landen vasten voet doen krijgen. Toch overschatte men de vruchten ook van hun arbeid niet! Gegevens ter juiste berekening ontbreken ons; maar zeker mag het aantal Christenen op ’t einde der eerste Eeuw niet hooger dan enkele honderdduizenden worden geschat. Opmerkelijk is, dat na de Apostelen er byna geen zendelingen meer op enkele uitzonderingen na optreden.

Die tweede eeu tot die vierde eeu

In de volgende eeuwen breidde het Christendom zich vooral uit door de stille propaganda der gemeente, door haar heilig voorbeeld; en ook, sedert het midden der tweede Eeuw door de geschriften der uit de gemeenten zelven allengs optredende Apologeten. In het begin der 4e Eeuw is het Christendom dan zoover doorgedrongen, dat het tot religie van Staat wordt verheven, en onder zijne bescherming gesteld. Dit laatste heeft men nu menigmaal in overgeestelijkheid betreurd en als de groote oorzaak van de verbastering des Christendoms beschouwd. Dit is echter een zeer eenzijdig en onjuist oordeel. Het Christendom had de beteekenis en macht die het nu verkreeg aan zichzelf te danken, en moest, tot die hoogte gekomen, ook met den Staat in contact treden. Juist omdat het Christendom optreedt met de bewering absolute waarheid te zijn, kan het niet rusten voor dat het alles, ook den Staat, zich onderworpen heeft; aan deze zijde van Staat en politiek een grens te trekken voor de beheersching van ’t Christendom is willekeur. (Art. 36 is niet zoo maar uit onze belijdenis uit te lichten.) En zoo weinig is dan ook door den overgang van Constantijn de ontwikkeling van het Christendom in verkeerde baan geleid — al loopt de gemeente altijd gevaar om in den strijd met de’ wereld ook iets van haar over te nemen en zich te verontreinigen, — dat de 4e en 5e Eeuw door haar dogmenvorming de belangrijkste eeuwen voor de Christelijke kerk zijn geworden en het aanzijn hebben geschonken aan die breede rij van kerkvaders, als Athanasius en Basilius, Gregorius van Nyssa en van Nazianz, Augustinus en Ambrosius, Leo en Gregorius de Groote, die als sterren van eerste grootte schitteren aan den hemel van Christus’ kerk.

Die Middeleeue en kerstening van volke

Gansch anders was de methode der zending in de Middel-Eeuwen. In het Oosten, in Palestina, Syrië, Egypte, leed de kerk groote verliezen; de Islam drong over Afrika heen tot zelfs in Spanje toe door. Maar de kerk vond vergoeding voor die verliezen in de bekeering van die ruwe volken, welke sedert de Eeuw uit Azië Europa binnendrongen. Eene grootsche taak was het, waartoe de kerk zich toen geroepen zag, en zy heeft zich loffelijk van die taak gekweten.

De kerstening begon reeds in de 2e helft der 4e Eeuw met de Gothen (Ulfflas *381); werd voortgezet met de bekeering der Vandalen, Sueven, Burgondiers, Longobarden tot ’t einde der 5e Eeuw; breidde zich uit door de toebrenging der Franken, Ieren, Schotten, Angelsaksen, Allemannen, Thuringers, Friezen, Duitschers, Saksers, Avaren, Bohemers, Noren, van de 5e — 9* Eeuw, en werd voltooid, toen in de 10—18® Eeuw ook Denen en Zweden, IJsland en Finland, Polen, Pruisen, Esth- en Lifland bekend werden met ’t Evangelie.

Het einde der Middel-Eeuwen zag gansch Europa Christelijk. Dezen zegen op den zendingsarbeid kon de Christelijke kerk in de MiddelEeuwen verkrijgen, mee door de eigenaardige positie, waarin zij zich bevond. De kerk, in de eerste eeuw staande tegenover alle macht en wijsheid en wetenschap der wereld, was nu tevens draagster der cultuur. Zij stond thans niet als eene arme gemeente tegenover volken van kunst en beschaving, maar als eene machtige, vast georganiseerde en door den. Staat beschermde instelling tegenover volken met ruwe kracht en eene ongevormde kindsheid. Eene andere methode moest hier natuurlijk toegepast; ’t kwam niet alleen op bekeering van enkelen, ’t kwam bovenal op kerstening der volken aan, op onderwerping aan den Roomschen stoel. Dit was in de eerste plaats mogelijk, doordat Pausen en Keizers op allerlei wijze door beloften, eerambten, geschenken, verdragen, huwelijken, bedreigingen en straffen deze kerstening ondersteunden en bevorderden. Op die wijze werden dikwerf massale bekeeringen verkregen. Clovis drong ’t Christendom op aan de Franken en Bourgondiërs, Karei de Groote aan de Saksers. De zending werd door de overheid beschermd.

Nu heeft men van Protestantsche zijde deze zendingsmethode der Middeleeuwen wel ten scherpste afgekeurd en veroordeeld; en er is ook zeer veel in te veroordeelen, evengoed als in de Roomsche missie van den tegenwoordigen tijd. Maar men vergete in de tweede plaats niet, dat lang niet altyd en overal te werk gegaan werd als by de kerstening van Franken en Saksers. Men wachtte zich voor het gevaar van het generaliseeren!

Ook toen waren er apostolische mannen, vol des geloofs en des H. Geestes, brandende van liefde tot den Heere, met waarachtige belangstelling in het heil der zielen. Ik behoef slechts te herinneren aan Columbaen Columbanus, Gallus en Kilianus, Severinus en Enmeranus, Willebrord en Bonifacius, Amandus en Ansgar en zoovele anderen om tot een billijker oordeel over de Middeleeuwsche zending u te stemmen. En deze mannen trokken zonder zwaard en zonder geld het gebied der ruwe volksstammen binnen, meest van een 20, 30, 40tal monniken vergezeld. In de kloosters schiepen ze uitnemende zendingsorganen. Niet slechts door de prediking, ook door akkerbouw en veeteelt, door onderwijs en barmhartigheid wonnen ze de harten der kindsche volken voor ’t Christendom, en deden zij het Christendom wortelen in de heidensche landen. De christianiseering was tegelijkertijd civiliseering. Daar komt nog bij in de derde plaats, dat vele Protestanten zoo overgeestelijk en vrij-kerkelijk zijn, dat ze alle hulp en steun van den Staat als van iets ongoddelijks ongeoorloofd achten en afwijzen.

Vooral in de Middeleeuwen dacht men zoo niet. Wat nu dwang en geweld zou heeten, werd toen als een recht en een plicht der overheid geacht. En het is zoo: op die wijze kreeg men vele uitwendige bekeeringen zonder eenige innerlijke waarde, op die wijze werd veel bijgeloof in de kerk opgenomen dat nu nog in ’t Katholicisme nawerkt. Maar Rome zag op de toekomst; Gregorius de Groote sprak het reeds uit: si ipsi minus fideliter veniunt, hi tamen, qui de iis nati fuerint, jam fidelius baptizantur. De ouders mochten nog in hun hart Heidenen blijven, de kinderen waren toch het eigendom der kerk en worden in haar leer en tucht opgevoed.

Kritiek teen die huidige sendingmetode

Met deze twee groote voorbeelden van Zendingsmethode voor oogen, en teleurgesteld door de weinige vruchten van de zending in deze eeuw, zijn nu velen van oordeel, dat de tegenwoordige missie wel niet gansch en al veranderd, maar toch aangevuld en verbeterd moet worden. Vooral drie bezwaren zIjn het, die zij tegen de hedendaagsche zendingsmethode inbrengen:

a) Die tegenwoordige sending is te weinig planmatig.

Men is op den tast, in den blinde aan den arbeid getogen. Tientallen van genootschappen zonden zendelingen uit, het een hier, het ander daarheen, zonder afspraak, zonder plan, zonder overleg, dikwerf geheel naar inval en toeval. Van concentratie der krachten was geen sprake. Aan een methodischen aanval en verovering van de Heidenwereld werd niet gedacht. Bont door elkaar, zond men zendelingen uit naar beschaafde, ontwikkelde en naar cultuurlooze, ruwe volken. De krachten werden zoo verbrokkeld en eindeloos verdeeld. Had men al deze krachten en gaven methodisch op één volk gericht, een geheel land als Indië ware dan reeds voor het Christendom gewonnen. Maar nu werden overal wel enkele individuen toegebracht, maar geen volken van eenige beteekenis gekerstend. Hier en daar zijn eenige invallen geschied in het gebied der Heidenwereld, maar een regelmatige, geleidelijke voortgang valt in het zendingswerk niet te bespeuren. Onder den invloed van een valsch methodisme en een daarmede dikwijls gepaard gaand eschatologisme heeft men zijn doel gesteld in de redding van enkele zielen, en de kerstening der natiën uit het oog verloren.

b) Die hedendaagse sending sluit te min aan by die goeie elemente in die volke waar sendingwerk gedoen word

De hedendaagsche zending sluit veel te weinig aan de ware en goede elementen in ’t Heidendom zich aan.Waarheen de zendelingen ook gaan, naar cultuur- of naar cultuurlooze volken, ze worden allen vrijwel op dezelfde wijze opgeleid. Vandaar dat ze zich meest wenden en wenden moeten tot de lagere standen, en de hoogere standen schier geheel links laten liggen. In plaats van positie te nemen midden in de centra van het Heidensche volk valt men enkele individuen aan den omtrek, aan den buitenkant, aan den zoom van het volk aan. Pogingen om door boeken, tractaten, disputen, tijdschriften, scholen, bibliotheken, de grooten des lands te winnen, worden niet in ’t werk gesteld. En omdat men de individuen, die men wint, geheel fatsoeneert naar Europeesch-christelijk model hun onze leer, onzen cultus, onze liturgie, onze liederen, onze catechismussen, onze schoolboeken opdringt rukt men de bekeerlingen geheel los uit hun volksverband. Christen te worden, wil zeggen eigen volk en nationaliteit prijs te geven. En dat vervreemdt juist het volk, de hoogere standen van ’t Christendom. Vandaar dat de missie in deze eeuw nog wel succes had bij de cultuurlooze, ruwe volken in W . Indië, Oost en Zuid-Afrika, de Zuidzeeëilanden, Madagaskar, den Ind. Archipel, Labrador, Groenland, dus onder Negers, Maleijers, Indianen maar zeer weinig bij de cultuurvolken en onder de hoogere standen.

c) Sending doen te weinig om beskawing te bring

Eindelijk, de zending gaat in deze eeuw veel te weinig van beschaving vergezeld. Kerstening en civilisatie moeten samengaan. In de Middel-Eeuwen werden kloosters en koloniën gesticht in de pas bekeerde landstreken, die het Christendom er vasten voet deden krijgen en wortel schieten. Maar thans werkt een zendeling soms jaren lang in eene bepaalde streek, en heengaande moet hij vreezen dat nog alles te niet zal gaan. Tientallen van jaren moet een heidensche gemeente nog van de Christenen worden onderhouden. Gaan echter met de zendelingen kolonisten mede, en brengen die met het Christendom ook beschaving; leeren die aan de inboorlingen landbouw en veeteelt; geven zij hun een voorbeeld in werken des vredes en der barmhartigheid; gaan ze hun voor in ’t vieren van den rustdag, in den eerbied voor de vrouw, in liefde tot de kinderen, in vriendelijkheid jegens dienstbaren, in verzorging der kranken, dan zal het Christendom ingang vinden, dan zal het voorbeeld der kolonisten nog meer dan de prediking der zendelingen bij de inboorlingen het verlangen opwekken om Christen te wezen, en niet lang zal ’t duren of ze zullen in massa’s tot het Christendom overgaan.

En daarom — zoo spreekt men — hoe de tegenwoordige missie ook alle waardeering verdient, zij heeft aanvulling nodig. Men ga voort met de bekeering der enkelen, maar richte ook op de kerstening der volken het oog. Ons doel mag volstrekt niet alleen wezen, om enkele zielen te winnen voor de eeuwige zaligheid, maar moet ook daarin bestaan, om het volk, de cultuur, de kunst, de wetenschap, het onderwijs, den Staat aan Christus te onderwerpen.

Het is goed, om van beneden het Christendom te brengen tot de lagere klassen, maar ook van boven vatte men dat volk aan in zijn hoogere standen, in zyn edeler deelen. Zendelingen zende men dus, niet alleen geschikt om met ’t volk een woord te spreken, maar ook wetenschappelijk gevormd en beschaafd, en daardoor in staat, om door geschriften en voordrachten het Christendom te verdedigen en zich den toegang te ontsluiten tot de grooten en aanzienlijken des lands.

Evenals Paulus, wende men dan zich ook in de eerste plaats tot de beschaafde volken onder de Heidenen, tot Indië, China, Japan; niet naar het platteland, maar naar de middelpunten der beschaving. In het hart der vesting taste men ’t Heidendom aan; daar  concentreere men alle kracht; van die centra uit zal men dan gemakkelijk kunnen doordringen in de kleine steden en dorpen en heel het volk kunnen bereiken. En eerst na de kerstening der cultuurvolken wende men zich naar de ruwe onbeschaafde volken, om daar met het Christendom ook de beschaving te brengen door zendelingen in gezelschap van kolonisten. Dan zal ’t Christendom gelukkiglijk voortgaan en de vruchten grooter zijn dan nu worden aanschouwd.

Niemand zal voorzeker ontkennen, dat er in deze voorgedragen beschouwing elementen aanwezig zijn, waarmede de zending haar winste kan doen. Maar toch moet ze m. i. in haar geheel als eene schoone illusie worden verworpen. Tijd ontbreekt, om ze aan den toets der kritiek te onderwerpen ; en het doel wordt even goed bereikt als ik thetisch tracht aan te wijzen den weg, dien de missie naar mijn oordeel altijd zal hebben te volgen:

Drie momente van gereformeerde sendingwerk

1) Sending moet met die bekering van enkelinge begin

Steeds zal de zending met de bekeering van enkelen moeten beginnen. Nog wel niet onder het Ou Verbond.  waar Israël als geheel als volk Gods wordt beschouwd, maar toch zeer beslist in ’t Nuwe Testament, als de gemeente losgewikkeld is uit de windselen van ’t Israëlietisch volksbestaan, treedt de individualiteit, de zelfstandige persoonlijkheid op den voorgrond.

Jezus zelf heeft deze gedachte uitdrukking gegeven in de woorden: wat zal het den mensch baten, zoo hij de gansche wereld gewint en zijner ziele schade lijdt? Markus 8 : 36. De geheele wereld weegt tegen de waarde eener enkele menschenziel niet op. Of men die enkelen nu zoeken moet in den omtrek of in het centrum van het land, of men zich richten moet in de eerste plaats tot de hoogere of tot de lagere standen, kan niet in een algemeenen regel worden vastgesteld, maar hangt van tal van gegevens, van opleiding en karakter der zendelingen, van beschaving en woonplaats des volks enz. af.

Maar altijd zal de zending met enkelen moeten beginnen. Om de eenvoudige reden, dat ze niet anders kan, zonder haar eigenaardig karakter te verliezen. De boodschap die zij brengt is toch niet in de eerste plaats cultuur en wetenschap, maar het Evangelie aan zondaren tot zaligheid. Ze kan en mag zich ook niet tevreden stellen met een uitwendig geloof, met een kleed van christelijke vormen; haar doel is bekeering.

De Protestantsche missie keurt dan ook terecht de roomsche practijk af, om door eenig geweld tot ’t Christendom te bewegen, om te doopen zonder persoonlijk geloof en belijdenis. Het is de grootste wreedheid, zoo spreekt zij, iemand te verplichten om zichzelf te verdoemen, wijl niemand zalig wordt door een godsdienst dien hij acht valsch te zijn. De kracht der ware zending ligt alleen in het woord, in de belofte Gods; zij wordt gedreven niet om of door ’t succes, maar uit geloof en gehoorzaamheid. En ze is daartoe vanzelve op de bekeering van enkelen gericht. Want kerstening der volken, als begin en uitgangspunt van zending, kan door Kerk of genootschap alleen in verbinding en met hulp van den Staat worden aangevat. Los van den Staat, geheel op zichzelve gesteld, heeft de zending gewoonlijk geen weg tot het volk in zijn geheel, in zijn nationale leven. Paulus en de zendelingen in de Middel-Eeuwen en die in deze eeuw, welke zonder ondersteuning van den Staat door kerken of vereenigingen worden uitgezonden, hebben dan ook met bekeering van enkelen hun zendingswerk begonnen.

Toch wachte men zich hier voor overgeestelijkheid!

De kerk heeft nooit, ook niet op ’t gebied der zending, den Staat van noode. Zij driift deze desnoods tegen den Staat. Om zijn gunst, om zijn hulp mag ze niet bedelen. Maar zou een overheid, onderstel dat zij Christelijk ware, niet den plicht hebben, om niet slechts de hand te houden aan den heiligen kerkedienst maar ook de ware religie te bevorderen in heidensche landen, aan haar gezag onderworpen? En indien de Staat dan aan de zending hulpe bood, zou de kerk daar van niet dankbaar gebruik mogen maken? Dan inderdaad zouden Staat en kerk, kerstening en civiliseering, zending en cultuur samen kunnen en mogen gaan.

Gevaren zouden hier zeker aan verbonden zijn; maar gevaarlijker nog ware het voor de zending, om de hulpe van den Staat weigerend, de hand der cultuur afwijzend, door een on- of antichristelijke beschaving zich de toegangen tot het volk ontoegankelijk te maken.

2) Die tweede moment is die stig van gemeentes: gelowiges én hul kinders

Het tweede moment in den arbeid der zending is het stichten van gemeenten. Het methodisme, dat gewoonlijk verbonden is met de gedachte aan ’s Heeren spoedige wederkomst, laat het hier zelfs niet aan toekomen, en stelt zijn doel in de bekeering van enkelen. Niet stichten van eene gemeente, maar inlijven bij een leger, om, zelf bekeerd, terstond anderen te bekeeren — dat is de gedachte van Wesley en Booth, eene practyk die door heel de geschiedenis der kerk wordt weersproken.

In het Ou Testament zijn er wel zendingsgedachten, maar is er volstrekt geen zendingsarbeid.

Jezus is altijd bezig in de dingen zyns vaders en werkt zoolang het dag is, maar alle overspanning, alle gejaagdheid is Hem vreemd. Hij is met gezonden dan tot de verlorene schapen van’t huis Israels, mets gezonden Paulus werkt rusteloos maar sticht, vestig , versterk gemeenten.

De eerste Christelijke gemeenten, ofschoon te midden eener heidensche wereld, zonden schier geen zendelingen uit, maar breidden zich stil door heiligen wandel, door werken der barmhartigheid uit. Inderdaad, de gemeentelijke organisatie der toegebrachten, de vorming en bloei van het kerkelijk leven is van hooge waarde, is het tweede doel dat de zending zich voor oogen stellen moet. Want met eerbied gezegd, God springt niet terstond van den hak op den tak. Als Hij ouderen van dagen bekeert, dan belooft Hij aanstonds ook hun kinderen op te nemen in zijn verbond; waar Hij is, daar blijft Hij; Hij woont in de tenten van Jafet. Zijn werk loopt dan door, zet zich voort; zijne gemeente g r o e i t , zij w a s t op uit het Hoofd. En als dan de gemeente gevestigd is en toeneemt en haar gaven en krachten ontwikkelt, dan ontstaat er uit en door haar een Christelijke kunst, een Christelijke wetenschap. Dan verheft zich, als in de 2de eeuw onzer jaartelling, de Apologetiek, die den strijd aanbindt tegen de valsche, heidensche wereldbeschouwing.

3) Die kerstening van die volk is nie die beginpunt nie, maar die laaste en hoogste doel

En zoo wordt allengs dat derde moment voorbereid, waartoe elke Heidenzending bij normale ontwikkeling komt, n.l. de kerstening der volken. Deze is in den regel geen begin, maar wel laatste en hoogste doel. De daad van Constantijn was resultaat van de ontwikkeling der gemeente in de drie voorbijgegane eeuwen. Als het Christendom in een land is doorgedrongen en onder een volk zich steeds verder uitbreidt, als het steeds meer invloed krijgt op de verschillende levensuitingen van dat volk, dan moet het eindelijk dat volk ook in zijn hoogste, centraalste, d. i. in zijn staatkundig leven beheerschen, — en het volk zelf in zijn nationaal karakter kerstenen.

En dan is de tijd gekomen, om ook van boven af, door de offlcieele kanalen heen het Christendom in te dragen in het hart des volks, en het in al zijn geledingen, in al de uitingen van zijn openbaar leven den stempel op te drukken van den Christelijken geest. Dan komt voor den Christelijken godsdienst juist de schoonste taak aan, om zyn volstrekt universalisme te bewijzen, om te toon en, dat het zich voegen en vormen, plooien en passen kan aan alle nationaliteit, aan ieder klimaat, aan elke cultuur aan heel het volle, rijke, veelzijdige leven van den mensch en van de menschheid. Daarom schatte men dan ook die kerstening der volken niet gering.

Er is onlangs beredeneerd, dat een volkskerk in strijd is met Schrift en belijdenis. Dat is al naar men er onder verstaat. Een gansche natie individueel tot het waarachtig geloof te brengen, wie zou dit ideaal zich durven voorstellen? Maar gelijk eerst de gemeente inwerkt op de kerstening des volks, zoo werkt deze weer op de bevestiging der gemeente terug. Heel de akker moet bezaaid, al weten we dat alleen het zaad dat in goede aarde valt, blijvende vruchten zal dragen. Een gansch volk moet gechristianiseerd worden, opdat God daaruit in den loop der eeuwen zijne verkorenen vergadere.  Deze kerstening, deze bekeering van losse individuen niet, maar van volken heeft dan ook de Heilige Skrif steeds in ’t oog.

De belofte aan Abraham luidt reeds Gen. 18:18 dat alle volken der aarde in hem zullen gezegend worden.

En de profeten en psalmisten zingen van de Heidenen en de koningen die komen zullen tot den berg Zions en zich voor Israëls Vorst zullen nederbuigen. Ps. 2 : 8 ; 22: 28; 72 : 11. Jes. 2 : 2, 11: 10. Jer. 4 : 2.

Jezus zelf beveelt zijnen discipelen, om alle volken te onderwijzen en te prediken bekeering en vergeving der zonden. Matth. 24 : 14. Mark. 18: 1; 16: 15. Luk. 24: 47. Matth. 28 : 19.

Paulus ziet vooruit naar den dag, als de volheid der Heidenen zal ingaan en gansch Israël zal zalig worden, Rom. 11: 25.

En de Apocalypse besluit met de schildering van dat nieuwe Jeruzalem, in welks licht de volken, die zalig worden, wandelen zullen.
________________________________________________

Pro Regno artikels oor of van Bavinck.

ONS WARE PROFEET IS NIE ISRAELVISIE VALSE PROFETE NIE, MAAR JESUS CHRISTUS ALLEEN AS DIE FINALE VOLKOME PROFEET, WAT ONS BEVEEL:

“Gaan dan heen, maak dissipel van al die nasies …” (Matt. 28:18-20)

En daarom verwerp alle ware kerke, alle ware geloofsgenote, en ja, ware Afrikaner volksgenote, saam met die Sinode van Dordt, in navolging van die Skrif (DL 1VD: paragraaf 9):

“Die Sinode verwerp die DWALING VAN HULLE WAT LEER: ‘Dit is nie enkel en alleen die welbehae van God wat die oorsaak is waarom Hy die evangelie eerder na die een as na die ander volk stuur nie. Dit gebeur omdat die een volk beter en waardiger is as die ander aan wie die evangelie nie meegedeel word nie.”

Die Sinode leer (in navolging van die Skrif): Dit ontken Moses as hy die Israelitiese volk soos volg toespreek: ‘Kyk, aan die HERE jou God behoort die hemel, ook die hoogste hemel, die aarde en alles wat daarin is. Maar net aan jou vaders het die HERE ‘n welgevalle gehad om hulle lief te hê, en Hy het julle, hulle nageslag ná hulle, uit al die volke uitverkies, soos dit vandag is’ (Deut. 10:14,15).

En Christus het gesê: ‘Wee jou, Gorasin, wee jou, Betsaida! want as in Tirus en Sidon die kragtige dade plaasgevind het wat in julle plaasgevind het, sou hulle hul lankal in sak en as bekeer het’ (Matt. 11:21).’”

Ware gelowiges en kerke moet BEIDE die marxistiese nuwe wêreldorde pogings van vernietiging van volke, tale en kulture ASOOK die Israelvisie verabsolutering en verafgoding van volke, tale en kulture verwerp, en bid en saamwerk met alle gelowiges onder alle volke vir sending en evangelisasie na alle volke, soos ons Profeet ons beveel het (Matt. 28:18-20), sodat ons ook in ons tye mag hoor:

“…Parthers en Meders en Elamiete en die inwoners van Mesopotámië, Judéa en Kappadócië, Pontus en Asië, Frígië en Pamfílië, Egipte en die streke van Líbië by Ciréne, en Romeine wat hier vertoef, Jode en Jodegenote, Kretense en Arabiere—ons hoor hulle IN ONS EIE TAAL oor die groot dade van God spreek.” (Hand. 2:9–11)

“Toe sing hulle ’n nuwe lied en sê: U is waardig om die boek te neem en sy seëls oop te maak, want U is geslag en het ons vir God met u bloed gekoop UIT ELKE STAM EN TAAL EN VOLK EN NASIES, en het ons konings en priesters vir onse God gemaak, en ons sal as konings op die aarde heers.” (Op. 5:9–10)

Dit is waarvoor Jan van Riebeeck gebid het in 1652/54, dit is wat die Voortrekkers geglo het, die Boererepublieke, pres. Paul Kruger, ja, ook die cavinistiese ‘apartheidsdenkers’, en alle ware gereformeerde Afrikaners vandag nog wat dit in ons swakheid en kleinheid wil navolg.

Calvinisme – nié Israelvisie nié, nié die nuwe wêreldorde individualistiese liberalisme wat volke haat en wil vernietig nié – is die wortel van ons volksbestaan en roeping, vandag nog.

Sien prof. dr. HG Stoker se artikel daaroor hier:  Calvinisme as wortel van ons volksbestaan

Sien ook hierdie artikel oor verhouding kerk en volk: Kerk en volk

Sien ook hierdie video wat die afgode van ons volk aanspreek, ook die dwaling van Israelvisie:

Boerevolk, wie is ons Profeet: Ken jy ons Profeet?

Geskrywe artikel: Die Boerevolk en Siener van Rensburg: wie is ons ware profeet?

Pro Regno Radio (PRR): Episode 7

Roeping en Toekoms (deel 2)

PR Radio episode 6: Roeping en Toekoms deel 1

PRR episode lys: PR Radio

Lees vir PRR episode 7: Deut. 6:1-9

Inhoud van Episode 7:  Voorlees en bespreking van Totius (dr. JD Du Toit) se artikel, Roeping en Toekoms, deel 2

  • Sake wat aangeraak word: roeping van kerke en kerkrade, die huisgesin, skole en die politiek.
  • Ek bespreek ook aan die einde, in die lig van Deut. 6, die plig en noodsaak van gereformeerde oueronderwys in tuis-of privaat ouerskole, in die lig van die feit dat daar onlangs nog ‘n gereformeerde ouerskool toegemaak het.

Die opname kan hier geluister word:

Aflaai: PR Radio Episode 7

Aanhalings uit die artikel:

Ja, die Gereformeerde belydenis is nie gebore en te sterf en te verdwyn nie. Dit moet nog daar wees as Jesus Christus op die wolke kom … Ons roeping strek, ook vanuit die gesigspunt van die kerk gesien, veel verder uit. En dit is juis ter wille van die kerk wat ons nou op ander lewens-terreine oorgaan om kortliks aan te wys dat ons ook hier ons roeping moet ken en betrag, as die kerk in staat wil wees om sy roeping as kerk te vervul.”

” Ons beste katkisante kry ons uit die huise waar vader en moeder in staat is om hulle kinders ‘n Gereformeerde opvoeding te gee. Ja, selfs die aanwesigheid van ‘n nie so slegte staatskool kan in hierdie opsig die gebrek van die ouers nie aanvul nie. Die getroues word egter min. Baie ouers gee die aan hulle deur God toevertroude taak heeltemal aan die onderwysers oor, so selfs dat hulle nie eens meer die moeite doen om te vra wat daar in die skool geleer word nie. … Die geskiedenis bewys dat as die huisgesin gesond is, beide kerk en staat bloei. Die huisgesin is die bron van die menslike samelewing. Gee ons dus Gereformeerde huisgesinne, en die Gereformeerde Kerk sal bloei. Anders gaan ons gewis ‘n donker toekoms tegemoet. Nou kom ons by die skoolkwessie. ”

“As die Gereformeerde belyer naas sy Kerk nie ‘n Gereformeerde skool kan stel nie, dan is dit met die waarlik Gereformeerde Kerk ook spoedig klaar. Waar bly wat Groen van Prinsterer gesê het: “Geen onderwys buite die skoolure (ook nie die katkisasie nie) kan aanvul wat by die publieke skool ontbreek, of verbeter wat dit betref nie ?“ (Studiën en schetsen, bl.85).”

“Ons is dan ook heilig daarvan oortuig dat as dit by ons nie tot die vorming van ‘n Gereformeerde politieke party kom nie, ons uiteindelik nie een van ons lewensroepings kan volbring nie. Die lewe is een, en die roeping is een. Om op Sondag uit een beginsel te lewe en op Maandag uit ‘n ander een, is onmoontlik. … Eers met die vorming van politieke partye met duidelike politieke geloofsbelydenisse sal die lug gesuiwer word. En soos in Holland drie afsonderlike Christelike partye saamwerk in een Christelike ministerie, altyd met behoud van die onderlinge verskilpunte — so sou ook hier ‘n Gereformeerde party in die groot, nasionale kwessies met die ander Afrikaanse partye kan saamwerk en tog sy Gereformeerde belydenis kan handhaaf. So alleen sal ons ons groot roeping heeltemal vervul, en vir die Gereformeerde beginsel sal daar in Suid-Afrika ‘n toekoms wees.”
____________________________________

Bron: ‘Roeping en Toekoms‘, oorgeneem uit Totius se Versamelde Werke, deel II: Die Kerk (Kaapstad: Nasionale Pers, 1977), p.363-376.  Oorspronklik verskyn in die Gedenkboek der Gereformeerde Kerk van Zuid-Afrika, 1909, en daaruit in Afrikaans oorgesit.

Sien nog artikels van of oor Totius hier.

« Newer Posts - Older Posts »

Categories