Posted by: proregno | January 4, 2022

DIE DIREKTE VERTALING (2020-vertaling): Is die ‘maagd’ Maria swanger ‘bevind’ (OAV)… of het ‘dit net geblyk’ dat ‘die jong vrou’ Maria, swanger was (BDV)?

MATTEUS 1:18

Is die ‘maagd’ Maria swanger ‘bevind’ (OAV)… of het dit net ‘geblyk’ dat ‘die jongvrou’ Maria swanger was (BDV)?

Pieter Marx skryf (Dordt Nuus, Desember 2021), onder andere die volgende oor hierdie verskil in vertaling tussen die OAV en die BDV:

“Baie onlangs, op 31 Mei 2021, lei ‘n vroueprediker en skrywer van Hartebeespoort, Annelie Steenkamp-Nel, die oggend erediens op RSG se radio-uitsending.

Sy het in Potchefstroom in die Teologie studeer. Omdat hierdie gestewelde feminis nog nie toegelaat word om te preek by die “Doppers” nie, vind sy toe seker haar weg tot groener weivelde vir ‘n feminis en vroueprediker tot by UNISA en uiteindelik ook ‘n gemeente in Johannesburg wat sy bedien.

Sy preek die betrokke Sondag oor verhoudings en lees onder andere uit Matt.1 uit die 2020 BDV uit. Dan verklaar sy die teks in die preek soos volg:

Die Nuwe Testament begin met ‘n ongetroude, maar tog verloofde, swanger tiener, Maria, wie se verloofde ‘n egskeiding oorweeg. Toe die paartjie oplaas besluit om te trou, het hulle daarop aangedring dat hierdie swangerskap van die Heilige Gees afkom. En dan het hulle ook nog gesê dat God hierdie buite-egtelike seun Jesus aan Sy hart geneem het en hom goedgekeur het.” 

Bogenoemde kan op die webwerf van RSG se potgooie gevind word.

Hierdie lering word meermale deur predikante en teoloeë en selfs vanaf preekkansels verkondig. Hoekom? Want menige kerk vandag wil darem nie uit voeling met die wêreld wees nie wat met hulle wetenskap beweer dat ‘n maagdelike geboorte nie moontlik is nie.

‘n Bybel en woord wat mense moet behaag: Die 2020 BDV het daarom ook ‘n tree in hierdie rigting probeer gee.

In die 1953 Ou Afrikaanse Vertaling lees ons in Matt.1:18(b):

“Toe sy moeder Maria verloof was aan Josef, voordat hulle saamgekom het, is sy swanger bevind uit die Heilige Gees.”

Dis ‘n vervulling van Jes. 7:14: “Kyk, die maagd sal swanger word en ‘n seun baar en hom Immánuel noem.”

In die 2020 BDV lees hierdie tekste soos volg:

Mat.1:18: “… het dit geblyk dat sy swanger geraak het uit die Heilige Gees.”

Jes.7:14 lees so: “Kyk, die jong vrou is swanger, en gaan ‘n seun in die wêreld bring. Sy sal hom Immanuel noem.” (Hier is dit nie ‘n maagd nie maar jong vrou.)

Kan u die verskil raaksien?

‘n “Jong vrou” hoef nie noodwendig ‘n “maagd” te wees nie.

Die bg. vroueprediker se woorde kry ondersteuning uit 2020 BDV se Jes.7:14 hierbo aangehaal. Van die feit dat sy swanger bevind IS uit die Heilige Gees, is vir 2000 jaar lank aanvaar tot waar dit nou maar net geblyk het dat sy swanger was uit die Heilige Gees.

Dis so vertaal dat dit nie meer ‘n voldonge feit is nie, maar slegs ‘n bewering dat dit uit die Heilige Gees was sonder bewyse. Dis baie subtiel en onderduims verskuif na slegs ‘n bespiegeling wat die Godloënende wetenskap darem ‘n bietjie nader bring aan die kerk en die kerk weer aan die modernistiese wêreld. In die proses word die Godheid van Jesus Christus toenemend ontken en verloën en ons gereformeerde belydenis kom in ernstige gedrang …”

Tot hier Pieter Marx se belangrike vrae en opmerkings oor Matteus 1:18 se vertaling.

My eie opmerkings

1. volgens die HAT, word die woord ‘geblyk’ duidelik onderskei van ‘blykbaar’. Laasgenoemde ‘word gebruik as jy min of meer seker van jou saak is; vermoedelik; waarskynlik … skynbaar’, terwyl eersgenoemde wys op ‘bewys, teken’ … en (as werkwoord) dui op ‘duidelik wees/word’.

2. Nou in die gewone omgangstaal, dui die woord ‘blyk, geblyk’ nie vir my op ‘n vaste sekerheid nie, dit klink soos br.  Pieter dit noem, nie op ‘n ‘voldonge feit’ nie, maar ‘n ‘bespiegeling’, ‘n moontlikheid, soos ‘blykbaar’ se waarskynlikheid, ‘n ‘dalk. 

3. Daarom is die vraag, terwyl die BDV daarop wys dat hul ‘n ‘brontaalgeoriënteerde Afrikaanse vertaling’ wil wees in ‘goed verstaanbare Afrikaans’ (sien die ‘Voorwoord’ tot die BDV), slaag hul wel daarin om dit hier by Matteus 1:18 doen. Ook, veral waar dit oor so ‘n groot en belangrike leerstuk van die Bybel en ons verlossing gaan, nl. die heilige ontvangenis en die maagdelike geboorte van Christus (Sien HK Sondag 5,6, 14)? 

4. Die verdere vraag is, hoekom nie bloot die OAV se vertaling keuse volg nie (is swanger bevind..), wat deur ou vertalings deur die eeue gevolg is (Statenvertaling, KJV), asook selfs jou meer moderne vertalings (NASB, NKJV, NIV, ESV, ens. Nota: die engelse woord vir ‘blyk’ wat eerste opkom toe ek dit gesoek het, is ‘seems’ en nie een van die moderne vertalings wat ek geraadpleeg het, kies daardie woord nie, almal bly min of meer by ‘was found to be pregnant/with child’)?

5. As die BDV dan nog duideliker in meer ‘verstaanbare Afrikaans’ vir ons dag, hoekom dit dan nie vertaal as (sien HAT se beskrywing van ‘blyk’) en in lyn met die oorspronklike taal (Grieks), as ‘…het dit duidelik geword dat sy swanger bevind is …’?

Laasgenoemde sou dan mos nog meer ‘duidelik’ wees as sou dit die motief wees, maar die woord ‘blyk, geblyk’ is na my mening nie goeie Afrikaanse woordkeuses nie, veral nie vir vandag se tye van skrifkritiese liberale aanvalle op die Skrif en geloof nie.

6. Wat die oorspronklike taal betref, die woord daar is letterlik in die Grieks vir daardie Afrikaanse frase: heurethe = ‘n aoristos, passief, indikatief, wat letterlik vertaal word as …. ‘sy was gevind of bevind’. 

Ook regsinnige verklaarders meen heurethe kan as ‘blyk dit’ vertaal word (‘Heurethe kan men letterlijk vertalen: werd zij door Joseph bevonden, men kan ook vertalen: bleek zij‘, Grosheide, FW, Het Heilige Evangelie volgens Mattheus, Kok: Kampen, 1954, p. 22), maar is laasgenoemde wel die beste woordkeuse, veral as BDV verklaar in hul ‘Voorwoord’ dat hul meer ‘n ‘direkte’ vertaling wil wees, dus meer letterlik en ‘brontaalgeoriënteerd’?   

Verder is die passief van die werkwoord ook baie belangrik [dit vind met haar plaas, dit is bevind dat sy swanger is = sy (of Josef) is nie aktief die oorsaak nie, dit gebeur met haar, soos die res van die vers aandui, asook later v. 20, 23, die ‘ek Pneumatos Hagiou’, die ‘uit die Heilige Gees’ is die aktiewe Oorsprong van wat bevind is met Maria, die maagd] en word duidelik in die OAV (en ander vertalings) verreken, terwyl in die BDV dit minder duidelik is en die ‘blyk dat sy swanger geraak het’ onsekerheid skep en nie passief na vore bring nie, dit klink meer na ‘n ‘dalk’ soos Pieter Marx hierbo vermeld het. 

7. J. van Bruggen se verklaring van Matt. 1:18b vat die betekenis van die woord heurethe en vers goed saam, en sy verklaring wys indirek ook daarop dat daar nie enige ‘misverstande’ moet wees oor wat die vers se betekenis volgens vertalingskeuses nie, veral as mens die konteks van vers 18 in die NT in ag neem, en daarom is die keuse vir ‘is sy swanger bevind’ (OAV) baie beter as die ‘geblyk dat sy swanger geraak het’ (BDV), om enige misverstande uit die weg te ruim:

“Deze verwachting komt op een onverwacht moment: ‘voordat zij samenkwamen als man en vrouw’. Vele uitleggers menen dat Jozef daarom direct aan ontrouw van Maria moet hebben gedacht. In vers 18 staat echter dat Maria zwanger bleek te zijn uit de heilige Geest. Anderen constateerden (heurethè) wat er gaande was. En wel dat zij zwanger was uit de Geest: Gods eigen Geest had in Maria’s schoot deze zwangerschap doen aanvangen. Het is onjuist deze slotwoorden van vers 18 te beschouwen als informatie, die Matteüs achter de hand aan zijn lezers geeft en die geen rol speelde in Maria’s omgeving (Gnilka, Brown).

Het is niet zo dat de evangelist er tussen haakjes bijzet, dat deze zwangerschap uit de Geest was: wie Matteüs onbevangen leest vanaf 1,1 heeft geen enkele reden in 1,18 de woorden ‘uit de heilige Geest’ los te maken van de voorgaande zin. Wat de mensen rond Maria gingen waarnemen, was dat zij ‘zwanger was uit de heilige Geest’. Dat was hün bevind van zaken.

Matteüs vertelt niet hoe men dit heeft kunnen constateren. Van Lucas komen we iets meer te weten. Maria is drie maanden bij Zacharias en Elisabet geweest: de aanvang van haar zwangerschap. De oude priester en zijn vrouw zijn getuigen dat zij zuiver heeft geleefd. Zij kunnen nog wel meer vertellen: toen Maria aankwam sprong het kind in Elisabets schoot op en werden lofzangen gezongen. Dat de Geest van God wonderen werkt is toch al duidelijk uit de geboorte van Johannes en de profetie van Zachàrias: in het hele Judese bergland wordt hierover gesproken (Lc. 1 ,65). Juist in deze opzienbarende tijd komt binnen de familiekring van Maria aan de dag dat zij zwanger is uit de Geest. Het verhaal over de verschijning van Gabriël wordt bevestigd door de gang naar Elisabet en door wat daarop volgde. De gehele situatie vroeg niet om wantrouwen tegenover Maria, maar wel om bezinning op het huwelijk met Jozef.” (Matteus: het evangelie voor Israel, Kampen: Kok, 1994, p. 35)

8. Laat ons aanhou vashou aan die ware leer van die Skrif oor die heilige ontvangenis van Christus uit die Heilige Gees, wat gebore is uit die maagd Maria, soos ons dit duidelik bely in HK Sondag 14,

“Vraag 35: Wat beteken: wat ontvang is van die Heilige Gees, gebore is uit die maagd Maria? Antwoord: Dat die ewige Seun van God, wat ware en ewige God is en bly, die ware menslike  natuur uit die vlees en bloed van die maagd Maria deur die werking van die Heilige Gees aangeneem het. So is Hy tegelykertyd die ware nakomeling van Dawid, in alles aan sy broers gelyk, behalwe die sonde.”

9. Konklusie: bly by die OAV, sien hier vir meer artikels oor die BDV se probleme asook ander vertaling kwessies:

Die 2020 vertaling

Vertalingskwessies


Responses

  1. […] DIE DIREKTE VERTALING (2020-vertaling): Is die ‘maagd’ Maria swanger ‘bevind&#8217… […]

  2. Die ‘direkte vertaling’ blyk dus ‘n “direkte verdraaing” te wees.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Categories

%d bloggers like this: